Koning of niet

Inleiding

Vandaag wil ik graag een tekst met jullie delen die me een beetje deed denken aan "Game of Thrones", deze serie die sterk begon en zo zwak eindigde dat er zelfs petities waren om het laatste seizoen opnieuw op te nemen. Ik zou andere petities belangrijker vinden, maar ik vond het laatste seizoen ook stom ;-)

Dus in de Bijbeltekst zijn er geen draken en geen White Walkers, maar het gaat over wie de troon krijgt, en: Het is een waar gebeurd verhaal.

De hoofdpersoon is een zoon van Salomo genaamd Rehoboam.

De meeste mensen hebben zeker van Salomo gehoord; zijn wijsheid is spreekwoordelijk geworden als men spreekt van een Salomonsoordeel. Zijn zoon Rehoboam is waarschijnlijk vrij onbekend.

Salomo was net gestorven en zijn zoon Rehoboam wilde de troon overnemen, zoals wel vaker gebeurt. Soms maken de broers en zussen bij zulke gelegenheden ophef omdat zij ook de troon willen hebben, maar deze keer was het duidelijk dat Rehoboam de opvolger was.

Een paar woorden over het achtergrondverhaal: Zijn vader Salomo had lange tijd een rustig leven en er heerste vrede in Israël en omgeving. Toen wendde Salomo zich ook tot andere religies. Hij trouwde met veel vrouwen uit andere culturen en religies, helaas was het meervoudig huwelijk in die tijd nog gebruikelijk, en bouwde voor hen diverse tempels en gebedshuizen en bad daar ook met hen.

Dus na een intense ontmoeting met God en een consequent leven in zijn jeugd, werd hij op zijn oude dag willekeurig.

Toen beloofde God, via een profeet genaamd Ahijah, een jongeman genaamd Jeroboam het noordelijke deel van Israël als zijn eigen koninkrijk om weg te nemen van Salomo's nakomelingen.

Dit werd op een of andere manier bekend en Salomo wilde Jeroboam laten doden, maar hij vertrok op tijd.

De voorgeschiedenis eindigt met de volgende verzen (1 Koningen 11:42-43; NL):

42 Salomo regeerde 40 jaar over heel Israël vanuit Jeruzalem. 43 Toen hij stierf, werd hij begraven in de stad van zijn vader David (Jeruzalem). Daarna werd zijn zoon Rehoboam koning.

Bevestiging als koning

Het leek allemaal zo eenvoudig. Zijn zoon Rehoboam werd koning. Maar het was nog niet helemaal zover (1 Koningen 12:1-5; NL):

1 Rehoboam ging op weg naar Sichem, want heel Israël was daar bijeengekomen om hem tot koning te kronen. 2 Toen Jeroboam, de zoon van Nebat, het nieuws van Salomo's dood vernam, keerde hij terug uit Egypte, waar hij voor koning Salomo was gevlucht. 3 De leiders van Israël lieten hem komen; en Jeroboam stond met de hele gemeente van Israël voor Rehoboam. Zij zeiden: 4 "Uw vader was een zeer strenge heerser. Van u hopen wij dat u onze dienst en het zware juk dat uw vader ons heeft opgelegd, zult verlichten. Dan zullen wij u trouw dienen." 5 Rehoboam antwoordde: "Ga drie dagen weg. Kom dan hier bij mij terug." Daarmee vertrok het volk.

Hoe nu? Zijn er voorwaarden gesteld? Wat is dit nu? Hij is toch de rechtmatige koning?

En Jeroboam speelt nu ineens weer mee. De leiders van Israël hebben hem meegenomen. Alternatieven zijn nooit slecht, toch? En misschien kun je er zelf iets uithalen.

Spirituele vragen, bijvoorbeeld wat wil God, worden hier helemaal niet gesteld. De nadruk ligt uitsluitend op het eigen voordeel.

Rehabeam's eerste reactie hier is de juiste. Hij wil tijd hebben om na te denken en te overleggen. Dat is niet verkeerd in moeilijke situaties.

De goede raad

(1 Koningen 12:6,7; NL):

6 Koning Rehoboam raadpleegde de ervaren adviseurs die zijn vader Salomo hadden bijgestaan toen die nog leefde. "Wat adviseert u mij?" vroeg hij. "Wat zal ik het volk antwoorden?" 7 Ze zeiden: "Als u vandaag vriendelijkheid toont aan het volk, hen dient en hen geeft waar ze om vragen, zullen ze trouwe onderdanen van u zijn."

Dat is zeker een goed advies. De situatie is nogal gespannen.

Nu zou je kunnen zeggen, maar ik ben de koning. Dat is mijn recht, hoe durven ze. Ze moeten mijn gezag aanvaarden!

De Raad is hier toch ook tactisch bezig. Ze hebben het over "vandaag". Wees vandaag vriendelijk en ontmoet ze, dan zullen ze trouwe onderdanen voor je zijn.

We zien hier eigenlijk ook een verwijzing naar Jezus die van zichzelf zegt (Marcus 10:45; NEÜ):

Ook de Mensenzoon is niet gekomen om gediend te worden, maar om te dienen en zijn leven te geven als losgeld voor velen."

Maar Jezus kwam ook als koning, zoals ook duidelijk wordt gemaakt in het gesprek met Pilatus (Matteüs 27:11, NL):

Nu stond Jezus voor Pilatus, de Romeinse gouverneur. "Bent u de Koning der Joden?" vroeg hij hem. Jezus antwoordde: "Ja, het is zoals u zegt.

Dus Jezus Christus is een dienende koning, dat meende hij en dat leefde en leeft hij.

Laten we terugkomen op Rehoboam. Hij had hier de juiste beslissing kunnen nemen, maar (1 Koningen 12:8-11; NL):

8 Maar Rehoboam verwierp het advies van de ervaren adviseurs en vroeg in plaats daarvan de mening van de jonge mannen die met hem waren opgegroeid en hem nu dienden. 9 "Wat adviseert u mij?" vroeg hij hun. "Wat zal ik het volk antwoorden dat mij heeft gevraagd: 'Verlicht het juk dat uw vader ons heeft opgelegd.'" 10 De jongemannen die met hem waren opgegroeid, antwoordden: "Je moet de mensen die over de zware lasten van je vader hebben geklaagd, antwoorden: `Mijn pink is dikker dan het middel van mijn vader.' 11 Mijn vader heeft jullie zware lasten opgelegd, maar ik zal nog veel meer van jullie vragen. Mijn vader heeft je gestraft met een zweep, ik zal een zweep met pieken gebruiken!'"

Waarom praten ze zo? Blijkbaar zijn deze mensen goed opgegroeid en hebben ze nooit ervaren hoe zwaar het leven is in eenvoudige omstandigheden. Ze hebben duidelijk nooit het perspectief van arme mensen ingenomen, ik kan het niet anders uitleggen.

Alleen druk helpt, wat voor logica is dat?

Maar de druk gaat meestal alleen maar naar beneden, en dat is nog steeds het geval. Het zijn slechte tijden, we moeten het zonder doen, enzovoort, maar dat treft vooral de armen. Waarom is er bijvoorbeeld geen excess profits tax op extra winsten in de energiesector? De modelkapitalist Maggie Thatcher deed dat al in de jaren 80.

Dus toen, net als nu, dachten sommigen dat "druk uitoefenen" een goede zaak was, meestal degenen die de druk uitoefenden. Rehoboam's adviseurs werden, geloof ik, niet gestraft met de zweep.

Bovendien hebben jongeren vaak minder begrip voor de problemen van anderen. Ze zijn vaak meer absoluut en vaak meer zwart-wit.

We lezen ook niet dat Rehoboam naar Gods wil vraagt. Hij had kunnen bidden zoals zijn grootvader David, hij had een profeet kunnen raadplegen, maar God lijkt geen rol te spelen in deze vraag. Was zijn vader een slecht voorbeeld? Misschien heeft deze willekeur van godsdiensten, die Salomo hem in zijn laatste jaren voorhield, hem doen geloven dat het niet zo belangrijk is om God te vragen. Maar dat kunnen we alleen maar aannemen.

Nu neemt het onheil zijn loop.

Je hebt druk nodig

(1 Koningen 12:12-15; NL)

12 Drie dagen later keerde Jeroboam met het hele volk terug om Rehoboams besluit te horen, zoals de koning had aangekondigd. 13 Maar Rehoboam dreef hen tegen zich in het harnas omdat hij zijn verstand had gesloten voor de aanbeveling van de oudere adviseurs 14 en in plaats daarvan die van zijn jongere adviseurs had gevolgd. Hij zei tegen het volk: "Mijn vader heeft u zware lasten opgelegd, maar ik zal nog veel meer van u vragen! Mijn vader heeft jullie gestraft met een zweep, ik zal een zweep met spikes gebruiken!" 15 En zo weigerde de koning aan het verzoek van het volk te voldoen. Op deze manier werd de boodschap van de Heer aan Jeroboam, de zoon van Nebat, die hem was overgebracht door de profeet Ahia uit Shiloh, vervuld.

Wat denk je dat Rehoboam dacht? Het volk heeft geen keus, ik heb gelijk, ik kan doen wat ik wil. Ik ben de koning!

De baas beslist. Men moet nu op tafel slaan en zeggen hoe het moet. We moeten allemaal offers brengen. Het zijn moeilijke tijden.

In het bedrijfsleven is dat, afhankelijk van de branche, vaak niet meer het geval. Mensen die echt gewild zijn, stellen eisen, en als je daar niet aan voldoet, zijn ze weg. En die mensen heb je nodig, want in sommige sectoren is er echt een tekort aan vakmensen.

En de autoritaire manier werkt ook niet meer in de kerkelijke sector. Vroeger hadden we in de christelijke sfeer soms een autoritair wereldbeeld, in die zin dat iemand ons moest vertellen waar we heen moesten. Ik denk niet dat dat werkt, althans niet vandaag. Het werkt alleen samen en in partnerschap.

Bij dit alles moet men niet vergeten dat het koningschap zelf, zoals het hier beschreven werd, d.w.z. één bepaald, eigenlijk niet Gods wil was. Het volk eiste tegen Gods wil een koning omdat de andere volken ook koningen hadden.

Een koning is eigenlijk een dictator die aan niemand verantwoording schuldig is. Zulke macht moet op den duur wel corrumperen. In 1 Samuel 8 wordt beschreven hoe het volk een koning wil en hoe slecht dat is. En in 1 Samuel 8, 7; NL zegt God tegen Samuel de rechter die het koningschap moest invoeren:

Luister naar de stem van het volk, naar alles wat zij zeggen", antwoordde de Heer, "want zij verwerpen niet u, maar mij. Zij willen mij niet langer als koning.

God als Koning is veel moeilijker voor het individu. Je moet zelf de Bijbel lezen om die in je eigen leven in te vullen, zelf bidden, zelf worstelen met beslissingen en dit ook samen met anderen in de gemeente doen.

Natuurlijk is het veel gemakkelijker als iemand ons vertelt waar we heen moeten, maar dat is niet wat God oorspronkelijk wilde.

Het noorden is weg

Laten we terugkeren naar Rehoboam.

Wat gebeurt er nu? Hoe reageert Israël

16 Toen de Israëlieten merkten dat de koning hun verzoek afwees, riepen zij uit: "Wat hebben wij met David te maken? Deze zoon van Jesse gaat ons niets aan! Laten we naar huis gaan, Israël! Zorg voor je eigen huis, David!" En zij keerden terug naar huis. 17 Maar Rehoboam bleef regeren over de Israëlieten die in de steden van Juda woonden.

Het noorden is weg.

Men zou de reactie van de Israëlieten kunnen samenvatten met de uitdrukking "Fuck you", maar dat is niet toegestaan voor een eredienst ;-)

Blijkbaar geloofde Rehoboam dat niet echt, want hij probeerde iets anders (1 Koningen 12:18, NL):

18 De koning stuurde Adoram, de opzichter van de arbeiders, maar hij werd door de Israëlieten gestenigd. En koning Rehoboam sprong op zijn wagen en vluchtte naar Jeruzalem.

Wat moeten we daarvan denken? Israël vroeg het ook niet aan God. Ze lieten zich liever leiden door wat ze eruit konden halen.

Laten we naar het einde kijken:

19 Tot op de dag van vandaag weigeren de noordelijke stammen van Israël een nakomeling van David als koning te erkennen. 20 Toen de Israëlieten hoorden dat Jeroboam was teruggekeerd, lieten ze hem halen, riepen een vergadering bijeen en maakten hem koning over heel Israël. Alleen de stam Juda bleef trouw aan het koningshuis van David.

21 Toen Rehoboam in Jeruzalem aankwam, verzamelde hij de legers van Juda en Benjamin, 180.000 uitverkorenen. Zij moesten tegen Israël vechten en het koningschap voor hem heroveren. 22 Maar God zei tegen Sjemaja, de man van God: 23 "Zeg tegen Rehoboam, de zoon van Salomo en koning van Juda, en tegen heel het volk van Juda en Benjamin en de rest van het volk: 24 "Zo zegt de Heer: trek niet op en vecht niet tegen uw bloedverwanten, de Israëlieten. Ga terug naar huis, want wat er gebeurd is, was mijn wil!"" En zij gehoorzaamden de boodschap van de Heer en gingen naar huis, zoals Hij hun bevolen had.

Uiteindelijk voerde God zijn wil uit zonder dat de betrokkenen erom gevraagd hadden.

Dit gebeurt vaak genoeg, maar we moeten niet veronderstellen dat we gebeurtenissen op deze manier interpreteren. Af en toe tilt God het gordijn op, zodat we mogen zien waarom iets is gebeurd. Maar meestal weten we het niet.

Samenvatting

Ik kom aan het eind en wil nogmaals opnoemen wat voor mij belangrijk is geworden uit de tekst.

Er zijn maar weinig dingen die vanzelfsprekend zijn. Dat zijn vader en grootvader koning van heel Israël waren, betekent niet dat Rehoboam dat ook zal zijn. En er zijn weinig dingen die wij vandaag als vanzelfsprekend kunnen beschouwen. De wereld verandert en wij moeten dat ook doen zonder af te wijken van de boodschap van de Bijbel.
Men heeft begrip nodig voor de ander. Dit "we zullen meer druk uitoefenen" is een manier van denken die weigert het perspectief van de ander te aanvaarden en zo verliest men de toegang tot de ander. Dit hoeft niet altijd druk te zijn; "ik weet het toch beter" kan ook soortgelijke gevolgen hebben. Men wordt dan niet meer gehoord, de ander blijft weg.
Jezus Christus diende de mensen, nam tijd voor het individu en hoewel hij af en toe een harde boodschap had, ontmoette hij de mensen altijd met liefde. En hij was de enige die het verdiende om koning te zijn.
Autoritair denken in de zin dat men meent het natuurlijke recht te hebben om te bepalen werkt ook niet. De anderen keren zich af, vooral in de gemeenschap. Het kan alleen samen werken.
En wij willen Jezus Christus als Koning. We hebben geen menselijke koning nodig die ons alles vertelt en alles bepaalt. We willen samen worstelen over waar God met ons heen wil.