Inleiding
Vandaag wil ik beginnen met een zogenaamd leuk feitje, dat wil zeggen nutteloze kennis, maar op de een of andere manier wel grappig.
Weet jij welk medicijn het meest heeft bijgedragen aan het behoud van soorten? Met andere woorden, voor de bescherming van bedreigde diersoorten? Je zult het nooit weten, tenzij je het ergens hebt gehoord.
Het is Viagra. Het feit dat dit medicijn echt werkt tegen erectiestoornissen bij mannen, heeft de vraag naar zogenaamde traditionele afrodisiaca zoals slangenbloed en neushoornhoornpoeder doen afnemen en er worden minder zeldzame dieren verwerkt tot seksuele verbeteraars.
Uiteindelijk zijn deze zogenaamde traditionele remedies eigenlijk alleen maar gebaseerd op bijgeloof en hebben ze daarom geen effect dat verder gaat dan het placebo-effect.
Placebo-effect, in het kort uitgelegd, betekent dat een medicijn zonder actieve ingrediënten toch kan werken als de patiënt of de arts die het toedient gelooft dat het zal werken. Dit placebo-effect heeft echter ook zijn grenzen en dit is ook bewezen in onderzoeken naar Viagra.
Dit placebo-effect heeft me een beetje dwarsgezeten. Er zijn twee mausolea in Iran (in Mashad en Ghom) die elk jaar door miljoenen pelgrims worden bezocht. De gelovigen zoeken genezing door de metalen staven voor de heiligdommen te kussen (zie https://de.wikipedia.org/wiki/COVID-19-Pandemie_im_Iran). Dit wordt al tientallen jaren gedaan, tot nu toe, en hier werden de religieuze autoriteiten geconfronteerd met een probleem. De sjiitische geestelijken hebben altijd verkondigd dat daar genezing te vinden is. En nu lijkt corona sterker te zijn.
De situatie is vergelijkbaar met verschillende pelgrimstochten in de katholieke wereld. In het verleden zijn er veel pelgrimstochten georganiseerd om crises en epidemieën te overwinnen. En nu moeten ze worden afgelast vanwege het coronavirus. In Lourdes, waar veel mensen geloven dat je genezing kunt ervaren door te baden in bronwater en te geloven in Maria, zijn de baden ook gesloten. Er is al een petitie voor de heropening van de baden (zie https://www.katholisch.de/artikel/24712-wegen-coronavirus-lourdes-schliesst-pilgerbecken):
Hierin staat dat katholieken over de hele wereld "geschokt en verontwaardigd" zijn. Er is nog nooit een infectie geweest in de zwembaden. Zelfs als je in hetzelfde zwembad in Lourdes zou baden als iemand die besmet is met het coronavirus, zou er geen infectie kunnen optreden, "omdat de zwembaden geen plaatsen van zonde zijn, maar van geloof". Het is het geloof, niet de geneeskunde, die wonderen mogelijk maakt. Iedereen die vreest dat de baden in Lourdes een infectierisico vormen "ontkent de kracht van God en de belofte van Onze Lieve Vrouw en daarmee de betekenis van Lourdes".
Ik denk dat het coronavirus gelovigen dwingt om bepaalde aspecten van hun geloof te heroverwegen. In de wereld van de vrije kerken zijn er niet zulke (ik ben wat oneerbiedig) "magische" plaatsen. Er is geen baptistenbron en je wordt niet beter door het graf van Johann Gerhard Oncken te bezoeken. Ik denk ook niet dat de Bijbel zoiets biedt.
Onze parochiezaal is geen magische plek, maar we moeten nadenken over hoe we verder gaan met de kerkdienst. We hebben de gemeenschap fundamenteel nodig in de kerkdienst, wat in principe goed voor ons is. Maar het blijft moeilijk: is het bekrompen om bang te zijn dat de gelovigen het virus zullen oplopen? Of is het roekeloos om nu gewoon samen te komen zoals vroeger, zoals Jezus in de woestijn, waar Satan hem optilt op de tempel en zegt: "Werp je neer, er zal je niets gebeuren"?
Ik heb nog geen antwoord en voel me er nog steeds erg onzeker over.
Maar ik weet zeker dat God vandaag de dag nog steeds wonderen doet, maar we kunnen ze niet afdwingen en er is geen automatisch mechanisme voor. We kunnen bidden en God beantwoordt gebeden.
De verlamde man bij de vijver
Nu wil ik graag een Bijbeltekst met je doornemen en er is eigenlijk een soort "magische plaats" (Johannes 5:1-9; NL):
en wachtten op een bepaalde beweging van het water, want van tijd tot tijd kwam er een engel van de Heer die het water bewoog. En wie het eerst in het water stapte, werd genezen.
5 Een van de mannen die daar lagen, was al achtendertig jaar ziek. 6 Toen Jezus hem zag en hoorde hoe lang hij al ziek was, vroeg hij hem: "Wil je beter worden?" 7 "Heer, dat kan ik niet," zei de zieke man, "want ik heb niemand die me in de poel kan dragen als het water beweegt. Terwijl ik er nog in probeer te komen, is iemand anders me al voor" 8 Jezus zei tegen hem: "Sta op, pak je mat en loop!" 9 In een oogwenk was de man genezen! Hij rolde zijn mat op en begon rond te lopen.
Bestaan er dan toch zulke magische plaatsen? Eigenlijk weet ik niet precies hoe serieus ik dit vers 4 met de engel moet nemen, omdat je het in je Bijbel waarschijnlijk alleen zult vinden in een voetnoot met de opmerking "some manuscripts add".
Voor mij past dit niet echt in de rest van de Bijbel, maar aan de andere kant voldoet God niet aan mijn idee van hoe hij zou moeten zijn, dus het is heel goed mogelijk. Maar dan zou het ook meetbaar moeten zijn als je vandaag de dag zo'n bovennatuurlijke, goddelijke genezingskracht voor plaatsen wilt claimen. De eerste persoon die in het water stapte nadat het was verplaatst, werd genezen. Dat kon eigenlijk gemakkelijk gemeten en bewezen worden. En het feit dat veel zieke mensen daar bleven wachten, suggereert sterk dat genezing plaatsvond nadat het water was verplaatst.
Voor de boodschap van deze tekst is het eigenlijk niet belangrijk of deze waterbeweging echt een helende kracht heeft of niet.
Hoe was de situatie? Massa's zieke mensen zaten in deze hallen te wachten. En ik denk dat sommigen van hen al heel lang aan het wachten waren. Wat gebeurde er toen het water in beweging kwam? Er werd waarschijnlijk geduwd en geschoven om de eersten te zijn en de sterksten haalden het en de hulpelozen bleven in de coulissen wachten.
De patiënt bevestigt dit: er was altijd iemand voor hem. Hij was altijd te kort en altijd te laat. Er was een oplossing voor zijn probleem, maar hij was niet in staat die te gebruiken. Het is een beetje een beeld voor de "ieder smeedt zijn eigen lot" manier van leven. Natuurlijk zou je denken dat als je er moeite voor doet, je je leven op orde kunt krijgen.
Nee, zo hoeft het niet te zijn. Ik wil het niet over luiheid hebben, maar soms krijg je het niet goed, ook al zou het op de een of andere manier moeten werken.
Zo te zien had de verlamde man genezen kunnen worden door het water, maar hij kreeg het niet voor elkaar. Wie weet hoe lang hij daar al lag en hoe vaak het water was verplaatst!
De eerste vraag die Jezus aan de verlamde man stelt, is een vraag die hij ook al aan andere mensen in de Bijbel heeft gesteld:
"Wil je beter worden?"
"Of heb je je zo in je situatie neergelegd dat je heel tevreden bent met je geklaag?" Dat zei Jezus natuurlijk niet, maar ik zou me kunnen voorstellen dat Jezus met de eerste vraag de verlamde man aan het denken wilde zetten over de onuitgesproken tweede vraag.
De verlamde antwoordt met "Ik kan het niet". Hij wil wel, maar hij kan het niet.
En dan komt het tragische naschrift "Ik heb niemand".
Lukt het ons om de gemeenschap in de congregatie zo te beleven dat niemand hoeft te zeggen: "Ik heb niemand"? Dat is zeker een doel van onze gemeenschap.
Maar de verlamde is gewoon gefixeerd op de magische plek, net als de metalen staven in de mausolea in Iran, net als de bron in Lourdes, die volgens Wikipedia gewoon bronwater is, en vele andere plaatsen waar mensen op bedevaart gaan om hulp te ontvangen.
Jezus is helemaal niet geïnteresseerd in het water. Hij had hem kunnen helpen om als eerste het bewegende water in te gaan, of hij had het water kunnen verplaatsen met zijn goddelijke kracht.
Maar Jezus helpt hem, zomaar, ongeacht de oplossing waar de verlamde man zich waarschijnlijk al jaren aan vastklampt. Jezus heeft die magische plaatsen en rituelen niet nodig, hij kan zomaar helpen.
Vragen blijven onbeantwoord in deze tekst. Waarom genas Jezus niet gewoon iedereen? Er waren veel zieke mensen. Ik kan daar geen antwoord op geven, maar het laat me zien dat we Jezus niet kunnen instrumentaliseren volgens het motto, als ik dit en dat doe of als ik op een bepaalde plek ben, dan zal ik genezen worden. Zo werkt het gewoon niet.
Maar Jezus gaat de dialoog aan met de verlamde man en ik weet zeker dat hij ook de dialoog aan wil gaan met ieder van ons: Willen we verandering in ons leven? Verandering ten goede? Wat weerhoudt ons er persoonlijk van om zo'n verbetering door te voeren? En Jezus kan heel andere wegen met ons inslaan dan we denken.
Samenvatting
- Bijgeloof helpt niet verder dan het placebo-effect. Dit geldt ook voor "magische" plaatsen, wat ons duidelijk is geworden tijdens de pandemie van het coronavirus.
- Persoonlijk heb ik nog geen antwoord op de vraag hoe we kerkdiensten moeten blijven houden in Corona-Zeiter.
- De verlamde man in de Bijbeltekst zocht verlossing op de "magische" plek waar echt hulp was. Hij slaagde er echter niet in om zichzelf te helpen.
- Jezus vraagt hem of hij beter wil worden, en dat wil hij waarschijnlijk wel, maar hij heeft alleen de weg over het bewegende water in gedachten. En hij zegt dat hij niemand heeft.
- Jezus is niet gebonden aan onze ideeën, hij kan op een heel andere manier helpen. En hij wil een persoonlijke dialoog met ons aangaan en ons helpen ten goede te veranderen.