Inleiding
De titel van de eerste eenheid is "Alles is tevergeefs" en ik hoop niet dat we dat achteraf over onze campagne zeggen.
Normaal gesproken ben ik er een voorstander van om de Bijbeltekst eerst te lezen zonder enige voorafgaande overwegingen en er daarna over na te denken.
In dit boek "Prediker" ben ik hiervan afgeweken omdat de tekst anders erg verwarrend kan zijn.
Ik geloof dat de auteur "Salomo" alleen het perspectief "onder de zon" heeft.
Ik wil hier graag een beeld voor gebruiken. Stel je voor dat je voor een podium staat in een menigte op een folkfestival en je bent klein en staat vrij ver naar achteren. Je kunt alleen de mensen om je heen zien, maar je kunt niet zien wat er op het podium gebeurt. Je kunt er misschien naar raden, maar uiteindelijk weet je niets.
Als je een goede waarnemer bent en heel slim, dan kun je de mensen om je heen goed beoordelen, misschien begrijpen waarom ze precies deze kleren dragen, hoe ze ruiken, wat ze gegeten hebben, of ze roken of niet, enzovoort.
Maar je ziet niet wat er achter de menigte op het podium gebeurt. Je ziet niet waarom je daar eigenlijk bent.
Ik geloof dat Salomo hier in dit boek hetzelfde voelt. En hij vindt het zinloos.
Maar je weet ook wat er gebeurde toen je nog kind was en in zo'n menigte stond. Je vader of moeder tilde je op, zette je misschien op hun schouders, en je kon ineens alles zien.
En op dezelfde manier tilt onze hemelse Vader ons op zodat we meer kunnen zien en herkennen. We kunnen nu het podium voorbij de menigte zien, we kunnen zien waar het om gaat.
Daarom heb ik vaak gekozen voor de uitdrukking "de open hemel" als contrast met "onder de zon". We kunnen meer zien dan Salomo en daar moeten we ons tijdens het lezen bewust van zijn.
Ik zou heel graag willen weten of iemand het hier niet met mijn visie eens is, d.w.z. het niet zo ziet dat Salomo alleen zicht heeft op een gesloten hemel. Ik zou hier heel graag over willen discussiëren; verschillende meningen zijn altijd interessant omdat je er veel van kunt leren, ook al leidt het er alleen maar toe dat je je eigen visie overdenkt en er nog eens goed over nadenkt.
Een paar woorden over het woord "prediker". In het Hebreeuws is het "Kohelet" en het betekent letterlijk "degene die verzamelt". Aan de ene kant kan dit betekenen dat de auteur wijsheid heeft verzameld of het kan betekenen dat de auteur leerlingen bij zich verzamelt.
Luther vertaalde "Kohelet" als "prediker", net als de meeste protestantse Bijbels. De "New Life" Bijbel die in het campagneboekje wordt gebruikt, schrijft "leraar" en de gestandaardiseerde vertaling, die vaak door katholieken en orthodoxe christenen wordt gebruikt, schrijft "Kohelet".
De vertaling "leraar" is misschien niet slecht voor ons, want we willen iets leren.
Alles is zinloos
Laten we nu kijken naar de eerste verzen uit Prediker:
Dit zijn de openingsverzen en ze klinken al behoorlijk deprimerend. In oudere Bijbelvertalingen wordt het begin vertaald als "Alles is ijdelheid", wat tegenwoordig bijna niemand meer begrijpt.
In moderne termen zou je waarschijnlijk zeggen: "Het is allemaal voor niets...".
Generaties komen en gaan, maar de aarde verandert niet. In deze tijd krijgen we het een beetje meer kapot.
Zon, wind, regen is altijd hetzelfde, er verandert niets. Nou, dingen lijken wel te veranderen door de klimaatverandering, maar dat is niet wat de prediker hier bedoelt. Het weer heeft ook geen bestemming. De mens bereikt nooit zijn doel omdat hij nooit alles kan bevatten.
En wat was, komt steeds weer terug, er is niets nieuws onder de zon. En als we geloven dat er iets nieuws is, dan zijn we gewoon vergeten dat het al eerder heeft bestaan.
Nee, dat is niet waar. Het is niet allemaal tevergeefs.
Een voorbeeld uit 1 Korintiërs 3:11-15; NL
Als we met Jezus wandelen, heeft ons leven zelfs invloed op de eeuwigheid. Het is dus niet allemaal zinloos en betekenisloos en wat je doet voor Jezus zal ook de moeite waard zijn. Helaas zie je vaak de beloning op aarde niet, waarschijnlijk voel je je soms net als Salomo en denk je echt in donkere uren: alles is tevergeefs.
Maar zoals de bovenstaande Bijbeltekst laat zien, en dit is slechts één van de vele, is het niet tevergeefs om met Jezus Christus te wandelen.
De uitspraak dat mensen niets volledig kunnen bevatten, nooit genoeg kunnen zien en nooit genoeg kunnen horen is ook niet waar. Maar als je onder deze uitspraak verstaat dat je altijd iets nieuws kunt leren en er nooit klaar mee bent, dan vind ik dat heel positief hier op aarde. Ik denk dat leren iets goeds is.
Ik geloof echter dat deze uitspraak verder gaat dan kennis alleen. Als je altijd op zoek bent naar vrede en tevredenheid en het niet kunt vinden, dan kan het leven erg frustrerend worden.
Maar dat hoeft niet het geval te zijn. Laten we eens kijken naar 1 Korintiërs 13:12; NL
Met volledige duidelijkheid herkennen, net zoals ik herkend word, is voorspeld voor ons christenen.
Deze twee passages uit het Nieuwe Testament die ik heb aangehaald (en er zijn er nog veel meer) leiden tot een beetje tegenstrijdigheid met de uitspraak van Salomo: "Er is niets nieuws onder de zon."
Misschien toen nog niet, maar toen kwam God naar de aarde in Jezus Christus en stierf voor onze zonden en dat was echt iets nieuws. Dat was nog nooit eerder gebeurd.
En wij mensen kunnen ook persoonlijk iets nieuws ervaren. In Ezechiël 36, 26 wordt NL geprofeteerd voor het volk Israël:
En dit nieuwe hart is er ook voor ons mensen vandaag, als we ons houden aan Johannes 1, 12,13; NL:
En als we dit nieuwe leven hebben, worden we opgetild en kunnen we het podium boven de menigte zien, als ik het beeld van het begin weer mag oppakken.
Maar dit beeld is natuurlijk slechts onvolledig. Er is ook het blijvende aspect dat het leven eeuwige gevolgen heeft. We hebben het hier in het begin al over gehad, dat het leven niet tevergeefs is.
In de volgende hoofdstukken gaat Salomo op een heel fundamentele manier in op de onderwerpen wijsheid, plezier en werk en dat wil ik in het vervolg ook doen. We zullen tijdens de campagne steeds op deze onderwerpen terugkomen en er ook dieper op ingaan.
Wijsheid is zinloos
Laten we verder gaan met wijsheid (Prediker 2:12-15; NL):
Dat is interessant. Hij zegt hier eigenlijk dat wijsheid niets kan veranderen. Helpt wijsheid, goede raad, slimme spreuken?
Salomo gaat nog een stap verder in vers 18:
Wat heb je aan al die wijsheid, al die slimheid en al dat begrip als je er niets mee kunt veranderen? Maar kun je echt niets veranderen? Kunnen kromme dingen niet alsnog recht worden?
We weten dat sommige kromme mensen die voor Jezus hebben gekozen hun leven hebben veranderd en "recht" zijn geworden. Natuurlijk gebeurt dit ook met mensen die niet met Jezus op reis zijn. En we moeten ook blij zijn met elke kromme persoon die niet langer een krom leven leidt, want het maakt onze omgeving en ons leven veiliger en mooier.
Maar waar liggen de grenzen van wijsheid? Misschien komt Romeinen 1:20-23; NL in gedachten:
Het is duidelijk dat wijze en intelligente mensen zichzelf ook voor gek kunnen zetten, vooral als ze hun wijsheid als absoluut beschouwen.
Voor mij omvat dit uitdrukkingen als: "Niemand kan me iets vertellen, ik heb al zoveel meegemaakt."
Ik geloof dat wijsheid een goede dienaar is als je je bewust bent van de grenzen van je wijsheid, zoals staat in het vers dat in het boekje wordt genoemd (Kolossenzen 4:5: NL):
Wijsheid, op de juiste manier gebruikt, is nuttig en maakt het leven gemakkelijker.
Plezier is zinloos
Salomo's volgende poging om om te gaan met de zinloosheid die hij voelt klinkt heel modern (Prediker 2, 1.2; NL):
Dus de eerste zin "Dan creëer ik een comfortabel leven voor mezelf en geniet ik van de goede dingen." klinkt als een actuele advertentie of werk-privé balans. En dat is niet verkeerd.
Maar hij is er niet tevreden mee en hij heeft echt alles geprobeerd en had ook de middelen om dat te doen (vers 10,11):
Wat verwachten we van plezier? Ontspanning? Een tijdverdrijf? In sommige christelijke kringen werd plezier vroeger afgekeurd. Christenen gingen niet naar de bioscoop, ze gingen niet dansen of iets anders doen dat leuk was.
In deze context rezen fundamentele vragen over de vraag of een christen überhaupt plezier mag hebben.
Ik wil graag het vers aanhalen dat ook in het boekje staat (1 Timoteüs 6:17; NL):
Dit vers laat duidelijk zien dat vreugde en plezier niet verkeerd zijn en dat de vraag "Mag een christen plezier maken?" natuurlijk met "Ja" beantwoord moet worden.
Het gaat allemaal om het juist categoriseren van plezier. Als je je vertrouwen op God stelt, dan krijgen we natuurlijk ook dingen om van te genieten. Maar als je je vertrouwen op Jezus stelt, dan worden andere dingen ook belangrijk, dan is genot niet langer de weg naar tevredenheid, zoals Salomo het probeerde, maar een mooi accessoire van een vriendelijke God.
Ik weet niet wat er in de loop van zijn leven met Salomo is gebeurd, maar we vinden in Prediker geen vers waarin Salomo uitdrukt dat hij op God vertrouwt. Het woord "geloof" komt ook niet voor, wat in de Bijbel vaak synoniem is voor vertrouwen.
Dus Salomo zoekt eeuwige antwoorden in plezier, maar dat is net als wind vangen. Het glipt door je vingers, het is nutteloos.
Werk is zinloos
Laten we naar het laatste punt gaan, namelijk werk.
Er is een oud rouwgezegde:
je dacht nooit aan jezelf,
alleen streven naar je eigen
was je plicht.
Griezelig, nietwaar?
De evangelist Wilhelm Busch gaf ooit commentaar op deze rouw en zei dat het meer een rouwspreuk is voor een paard dan voor een persoon. Het kan echter nodig zijn om aan jongere mensen uit te leggen dat paarden vroeger meestal geen verwende huisdieren waren waarvoor hun eigenaren (in mijn ervaring meestal vrouwen) zich in de schulden staken, maar werkdieren waren die de hele dag aan karren werden vastgebonden, de ploeg moesten trekken op het veld en eigenlijk gewoon werkten. Voor deze paarden was werk zeker de zin van het leven, maar ze hadden ook geen keus.
Hier is het weer, het niet-blijven. Waar zwoeg je voor als er uiteindelijk niets uit voortkomt?
Er was ook niet veel voor de paarden, die gingen naar de kuil als ze klaar waren.
Als je voldoening wilt bereiken door te werken, bereik je natuurlijk je grenzen. Een zekere mate van voldoening is natuurlijk normaal. Als je iets gedaan hebt, geeft je dat een bepaalde voldoening. Als ik iets in elkaar heb gezet in mijn werkplaats, ren ik natuurlijk naar mijn vrouw en schep op: "Kijk eens wat ik heb gemaakt."
Maar dat geeft geen echte vervulling. Werk kan alleen een dienaar zijn, zoals beschreven door Paulus in Handelingen 20:35; NL:
Werk geeft je de middelen om anderen te helpen. Het geeft je de middelen om te overleven en natuurlijk een beetje plezier.
En zeker als de beloning van het werk direct of indirect bijdraagt aan het koninkrijk van God, was het niet zinloos en tevergeefs.
Samenvatting
Ik kom tot het einde:
- Om het perspectief in Prediker "Onder de Zon" te begrijpen, heb ik het beeld gebruikt van het kind in de menigte voor een podium. Als je binnen staat, kun je slechts een kleine omtrek zien en weet je niet wat er buiten gebeurt. Maar als je opgetild wordt door de Vader, dan kun je verder kijken, je kunt het podium zien, je kunt zien wat beslissend is, je kunt het eeuwige zien. We kunnen de hemel openlijk zien en hoeven ons niet te beperken tot het uitzicht onder de zon.
- Onder de zon is alles tevergeefs omdat er niets echt verandert en alles zich alleen maar herhaalt. Er is niets nieuws.
- En dan ziet Salomo wijsheid en voorzichtigheid onder de zon ook als zinloos. Als je het absoluut maakt en er vervulling van verwacht, is het zinloos. Op
- dezelfde manier kan genot niet het doel van het leven zijn, maar is het een accessoire voor mensen die hun vertrouwen op Jezus stellen. En God geeft ook plezier.
- Hetzelfde geldt voor werk. Het is belangrijk om op aarde te overleven en het geeft je de middelen om goed te doen voor andere mensen en het koninkrijk van God. En dat heeft eeuwigheidswaarde, maar het werk zelf niet. En zoals gezegd: er is ook een beetje plezier in het proces .
En als we bij Jezus zijn, dan zullen we dat helemaal herkennen.