Inleiding
Ik ben al een tijdje geïnteresseerd in het onderwerp "firewall" of anders het onderwerp "rode lijnen". Beide onderwerpen hebben op de een of andere manier met elkaar te maken.
Ik had dit tijdens de vorige aanbiddingsrepetitie genoemd en er ontstond meteen een tien minuten durende discussie tussen twee deelnemers aan onze aanbiddingsgroep zonder dat ik er verder iets over had gezegd.
Dit betekent dat het onderwerp mensen op de een of andere manier raakt en daarom niet het slechtste preekonderwerp is.
Je hoort "firewall" veel in de politieke media op dit moment. Het doel is om afstand te nemen van de AfD, zoals je ongetwijfeld hebt gelezen en gehoord in de media.
Een brandmuur is, letterlijk gesproken, een muur die bijzonder brandwerend is en dus de verspreiding van vuur voorkomt. Er zijn zogenaamde brandwerendheidsklassen voor muren en ook voor deuren. Tenminste, toen wij destijds bouwden, was de regel dat de muren tussen twee afzonderlijke wooneenheden brandwerendheidsklasse F90 moesten hebben, d.w.z. dat ze een brand 90 minuten moesten weerstaan.
"Firewalls" bestaan ook in de IT, waar ze "firewalls" worden genoemd en bedoeld zijn om te voorkomen dat malware op de computer komt of dat bestaande malware de computer verlaat.
Maar dat terzijde...
Hier wordt momenteel veel over gesproken in de politiek. Velen eisen bijvoorbeeld dat de CDU een firewall tegen de AfD in stand houdt. Velen zijn bang dat extreemrechtse ideeën sociaal aanvaardbaar worden als ze samenwerken met de AfD. Ik kan dat begrijpen en ik wijs de AfD ook af, ik heb lang geleden naar hun programma gekeken en ik vind er niet veel aan. Maar het is niet belangrijk wat ik politiek denk, ik wil alleen deze term introduceren.
"Rode lijnen" zijn vergelijkbaar met een "firewall". Waar ligt voor mij de grens?
Voorbeeld Luther
Een interessant voorbeeld hiervan vinden we in de kerkgeschiedenis: Maarten Luther. Het Wikipedia-artikel over Luther (https://de.wikipedia.org/wiki/Luther) beschrijft dat hij in die tijd totale problemen had met het belijden van zonden en de verkoop van aflaten. Volgens de leer van die tijd moest men in de biecht waarachtig, volledig berouw tonen en na het opbiechten van zijn zonden voldoening of genoegdoening doen, wat deels werd gedaan door aflaatbrieven te kopen.
Luther kon zich hier niet bij neerleggen. Hij was van mening dat geen mens zo'n alomvattend berouw kan voelen, maar dat de zondige mens zich alleen tot het offer van Jezus Christus moet wenden.
Hij ontkende ook genoegdoening of restitutie, omdat hij van mening was dat rechtvaardiging alleen uit genade kan komen.
Terwijl hij nadacht over Romeinen 1:17; LUT, realiseerde hij zich dit:
Dit Bijbelvers leidde hem naar zijn nieuwe begrip van de Schrift: Gods eeuwige gerechtigheid is een puur genadegeschenk dat alleen aan de mens wordt gegeven door geloof in Jezus Christus. Geen persoonlijke inspanning kan dit geschenk afdwingen. Zelfs geloof, de aanvaarding van de geschonken genade, is geen menselijk mogelijk werk...
Door genade alleen was als het ware Luthers firewall, waarachter hij zich niet langer kon terugtrekken. Hij werd toen veroordeeld, maar beschermd door enkele prinsen, en zo werd de Protestantse Kerk geboren.
In het begin werd deze discussie in het Latijn gevoerd in academische kringen. Vooral het aflaatdebat werd aanvankelijk alleen door het vakpubliek begrepen. Luther schreef toen de "Preek over aflaten en genade" in het Duits, waardoor Luthers inzichten toegankelijk werden voor niet-geleerden.
Hoe lijkt zo'n discussie vandaag de dag? De kerken staan over het algemeen onder druk. Zou het niet beter zijn om bij elkaar te blijven in plaats van ruzie te maken?
De Reformatie was niet de enige kerkscheuring. De bekendste was de scheiding tussen de orthodoxen en katholieken in 1054.
De eerste baptistengemeente in Engeland werd ook gesticht door Thomas Helwys, die de Anglicaanse kerk de rug had toegekeerd. Dit had bijvoorbeeld te maken met de doopleer van de Anglicaanse kerk.
Hebben zulke discussies over lesgeven vandaag de dag nog zin?
Hoe zit het met doctrinaire afbakeningen of firewalls zoals die door Luther zijn geformuleerd? "Hier sta ik, ik kan niet anders." is de uitspraak die aan Luther wordt toegeschreven als zijn afsluitende woorden op de Dieet van Worm. Er is geen consensus onder geleerden over de vraag of hij dit echt gezegd heeft; hij gedroeg zich waarschijnlijk niet zo beledigend als hij vaak wordt afgeschilderd, maar hij kon het echt niet helpen.
Voor de gemiddelde burger die ver van de kerk staat, klinken zulke discussies misschien meer als het Latijn uit de tijd van Luther.
Maar voor mijn geloof, en ik zou zeggen ook voor ons geloof hier in de gemeente, staat Luthers besef van gerechtigheid door geloof heel centraal. Daar kunnen we niet op terugkomen. Dat is voor mij inhoudelijk een rode lijn.
De rode lijn in de Bijbel
We vinden ook enkele opvallende uitspraken in deze richting in de Bijbel, bijv. Jezus Christus zegt in Lucas 11, 23; NL
In Luthers vertaling staat het er als volgt:
Jezus roept hier duidelijk op tot een beslissing. Neutraal bestaat niet.
Iets dergelijks wordt over Jezus Christus gezegd in Handelingen 4, 12; NL:
Puur leerstellig gezien zou dit onze rode lijn, onze firewall moeten zijn. Redding is alleen in Jezus Christus, zonder Jezus Christus heeft ons christendom, onze kerk, geen zin.
Rode lijnen in de christelijke praktijk
Wat heeft dit alles te maken met het praktische christelijke leven?
Sommige mensen deinzen misschien terug als ik het in zulke harde bewoordingen zeg en vrezen dat ik nu een soort demarcatieverklaring afleg tegenover anderen.
Ik wil graag kijken naar een passage uit Marcus 9, 38-41; NL:
Deze tekst lijkt een beetje in tegenspraak met wat ik eerder zei. Het gaat dus duidelijk niet over het veroordelen van andere christenen.
De discipelen klagen: "Hij hoort niet bij ons, hij is niet Doopsgezind gecertificeerd, hij doet zeker niet alles goed."
We hoeven het geloof van anderen niet te beoordelen. Ik denk dat dat duidelijk wordt uit de tekst hier.
We mogen dan onderweg zijn met Jezus, we blijven leerlingen. Deze houding wordt prachtig beschreven in Handelingen 17:11; Nieuwe Testament:
Deze vertaling "bevooroordeeld" is interessant. We mogen dit perspectief van de leerling nooit verliezen, hoe oud we ook zijn. We moeten vooral altijd in gedachten houden dat de ander ook gelijk kan hebben.
Er staat niet hoe de Tessalonicenzen zich toen gedroegen. Misschien stonden ze sceptisch tegenover Paulus. "Vertel me niets, dat weet ik allemaal al" of iets dergelijks.
Dit lijkt nu in tegenspraak te zijn met de uitspraken over firewalls en rode lijnen van eerder, maar het is op de een of andere manier met elkaar verbonden.
Luther maakte deel uit van de kerk en was als monnik eigenlijk verplicht om deze leer, die hij als vals erkende, in stand te houden. En hij moest een standpunt innemen en de consequenties trekken.
Tegenwoordig lijkt het alsof er steeds meer standpunten van ons worden gevraagd. Zijn we bijvoorbeeld tegen rechts-extremisme, zijn we voor de energietransitie? Natuurlijk (nou ja, ik wel). Wat vinden we van de oorlog in Oekraïne? Wat vinden we van vaccinatie? etc. En de toenemende polarisatie kan het steeds moeilijker maken om je mening te uiten, afhankelijk van waar je staat. Persoonlijk vind ik veel dingen vanzelfsprekend, maar anderen ook.
Maar laten we de politieke kwesties even buiten beschouwing laten.
Redding is alleen in Jezus Christus. En we worden alleen gerechtvaardigd voor God door geloof in het offer van Jezus. Dat is onze firewall, onze rode lijn, waarachter we niet terug kunnen, net zoals Luther dat niet kon.
Volgens de overlevering kwam Luther nogal voorzichtig, bevend en aarzelend over, de jonge Luther dus. Toen Luther ouder werd, werd hij wat meer uitgesproken, maar dat is een ander onderwerp.
En dit soort gedrag komt ook ongeveer overeen met hoe de christenen in Berea waren: Lerend en niet bevooroordeeld.
Laten we dus consequent vasthouden aan Jezus Christus, aan de vergeving van zonden, aan gerechtigheid door geloof en laten we nederige leerlingen blijven op het pad, ook nederig naar anderen toe.
Samenvatting
Laat ik het samenvatten:
- Vandaag hebben we nagedacht over firewalls en rode lijnen.
- Luther maakte deel uit van de kerk en kon niet langer steunen wat hij herkende als valse leer. Hij kon gewoon niet anders.
- Jezus als de enige weg, gerechtigheid en leven door vergeving van zonden is volgens de Bijbel niet-onderhandelbaar voor een christen.
- We hoeven anderen niet te beoordelen, we zijn op weg, hopelijk niet bevooroordeeld, maar als nederige leerlingen.