Inleiding
Een paar weken geleden had ik een interessant telefoontje. Het was de voorzitter van een vereniging waar ik nog steeds lid van ben en we hadden het eerst over de toekomst van de vereniging. Later kwamen we op meer algemene onderwerpen en het bleek dat mijn gesprekspartner niet ingeënt wilde worden tegen Corona. Hij vond Merkel ook dom omdat ze in 2015 de grenzen had opengezet voor vluchtelingen en hij was ook van mening dat windmolens vogels zouden versnipperen.
Ik slikte een paar keer tijdens het gesprek omdat ik deze drie punten heel anders zie, wat ik ook objectief kon zeggen.
Maar ik wilde toch niet in mijn opiniebel blijven en bovendien vond ik de man leuk en dus hebben we bijna een uur aan de telefoon gepraat.
Achteraf gezien moest ik nog vaker aan het gesprek denken. Onze samenleving lijkt soms verdeeld, vooral over kwesties als klimaatverandering, corona en asielzoekers.
Interessant genoeg komen klimaatscepsis, vaccinatiescepsis en asielscepsis in mijn waarneming vaak samen voor en probeert de AfD haar kiezers juist in deze groep mensen te vinden.
Ik weet niet of de persoon die ik aan de telefoon sprak een AfD-sympathisant is. Maar het moet toch mogelijk zijn om elkaar goed te begrijpen, ook al verschillen de meningen. Maar je moet jezelf daarbij niet verbuigen.
En als ik hem weer zou zien op een clubbijeenkomst, zou ik graag weer met hem praten. Zoals ik al zei, ongeacht sommige van zijn standpunten, vond ik hem aardig.
Maar als je kijkt naar het onderwerp "windenergie", bijvoorbeeld uit de genoemde onderwerpen, en het Wikipedia-artikel "Windturbine" leest, bijvoorbeeld, waar ook de risico's en problemen van windturbines worden beschreven, dan kun je wel nagaan dat de uitdrukking "vogelaanvaringen" voor windturbines eigenlijk flauwekul is. Er zijn geïsoleerde situaties waarin windturbines op bepaalde tijden op bepaalde plaatsen moeten worden stilgezet omdat bepaalde vogelsoorten dan vaak vliegen en er een hoger risico is op vogelaanvaringen.
Een Canadees onderzoek heeft vastgesteld dat het aantal vogels dat gedood wordt door windturbines tussen de 20.000 en 28.300 ligt, terwijl het aantal vogels dat gedood wordt door menselijke activiteiten 270 miljoen bedraagt, door katten 200 miljoen en door botsingen met gebouwen 25 miljoen.
Ik ben doorgegaan over windenergie omdat ik duidelijk wil maken dat veel problemen erg ingewikkeld zijn en op een zeer gedifferentieerde manier moeten worden bekeken. Simpele slogans zoals "vogelvernietiger" doen gewoon geen recht aan de feitelijke problemen.
Simpele slogans en verklaringen voor complexe kwesties, dat gebeurt soms ook bij christenen.
Zijn
Christenen die vatbaar zijn voor eenvoudige verklaringen?
De term "samenzweringstheorie" speelt hier ook een rol, waar ik niet echt van houd, maar op de een of andere manier past het bij de meeste uitspraken die ik van sommige christelijke kennissen heb gehoord:
- God zal me beschermen tegen Corona.
- Ik laat me niet vaccineren omdat ik niet wil dat mijn genetische opmaak beschadigd wordt door het vaccin.
- Bill Gates is de ergste van allemaal.
- Of een keer toen ik een christelijke bezoeker geen hand wilde geven, maar zijn elleboog aanbood: Ben je bang? Ik ben niet bang!
- en nog veel meer
Dit waren allemaal uitspraken van christenen. Wat mij altijd het meest stoort is de nadruk op niet bang zijn: "Ik ben niet bang!!!".
Dus, aan de ene kant, hoewel angst een slechte raadgever is, is het eigenlijk iets heel normaals. Luther schrijft dit zo mooi in Johannes 16:33b; LUT:
En ik geloof dat dit iets is wat we steeds opnieuw tegenkomen. En Jezus' troost is iets wat we ook steeds opnieuw moeten visualiseren en ervaren.
Ja, hoe typisch zijn zulke uitspraken voor christenen, hoe vatbaar zijn christenen voor simplistische uitspraken, voor samenzweringstheorieën?
Aan de ene kant moet dus worden gesteld dat wij christenen quasi geheime kennis hebben, bijv. 1 Korintiërs 1:21; NL
Omdat wij christenen in de minderheid zijn, tenminste in de meeste delen van de wereld, betekent dit vers ook dat de overgrote meerderheid denkt dat het evangelie onzin is en dat het voor die overgrote meerderheid gesloten is.
Wij christenen weten dat het evangelie waar is en natuurlijk willen we niet dat het geheim blijft. Maar veel mensen begrijpen het mysterie van het evangelie niet, of willen het niet begrijpen.
Als christen zou je verleid kunnen worden om andere beweringen van christenen eenvoudigweg als waar te accepteren, ook al zijn ze misschien onzin.
Ik denk dat we hier heel bescheiden moeten zijn. Er zijn eigenlijk maar een paar uitspraken die echt waar zijn en waar we niet achter terug kunnen vallen:
- Jezus Christus kwam in de wereld als de Zoon van de ware God als een waarachtig mens en stierf aan het kruis voor onze schuld.
- Hij is echt opgestaan uit de dood en opgevaren naar de hemel en hij wil gemeenschap hebben met christenen en hij wil dat alle mensen hem kennen.
- De Bijbel is waar, maar niet noodzakelijkerwijs ons begrip of onze interpretatie.
- God wil dat er op de een of andere manier een kerk is als gemeenschap van christenen.
Naar mijn mening is er niet veel meer ondubbelzinnige waarheid. Bij alle andere uitspraken en kwesties moeten we uiterst nederig zijn.
We weten eigenlijk niets. Bij zoveel onderwerpen kunnen we alleen maar informatie verzamelen, ideeën uitwisselen en proberen op een defensieve, nederige manier een mening te vormen.
Laten we de bewering nemen: Corona is ongevaarlijk. Wat is de basis hiervoor? De meerderheid van de wetenschappers is deze mening niet toegedaan. Maar dan zijn er hele vreemde predikers die Corona op de een of andere manier in verband brengen met de eindtijd en er zijn ook christenen die dit geloven. Of uitspraken als dat het vaccin niet lang genoeg getest is. Ik heb biologie gestudeerd met microbiologie als bijvak op de universiteit, maar ik zou nooit zo'n uitspraak durven doen, ik weet er niets van.
Andere beweringen, zoals de verandering van genetisch materiaal door mRNA-vaccin, kan ik al als onzin beoordelen, tenminste na het opfrissen van mijn begraven universitaire kennis met het Wikipedia-artikel over mRNA.
Over sommige uitspraken kan ik niets meer zeggen. Eén uitspraak die ik hoorde, hoewel niet van een christen, was van een vrouw die tegen haar vriend riep: "Laat je niet vaccineren door AstraZeneca, anders word je onvruchtbaar." Ik ben daar weg.
We geloven veel in het dagelijks leven. We rijden bijvoorbeeld met auto's over bruggen en vertrouwen erop dat de ingenieurs en bouwvakkers geen fouten hebben gemaakt tijdens de bouw of het onderhoud. En toch stortte er in 2018 een brug in in Genua, Italië.
Twijfelen en je zorgen maken is prima, maar dan wel op een manier die nederig rekening houdt met je eigen gebrek aan kennis.
Maar ik neem gewoon aan dat de meerderheid van ons christenen hetzelfde doet. Dat zou in ieder geval overeenkomen met mijn persoonlijke ervaring.
Ontmoetingen met mensen die anders denken
Laten we teruggaan naar het gesprek dat ik in de inleiding beschreef. Er is al een zekere verdeeldheid in de samenleving merkbaar, vooral over de onderwerpen klimaatverandering, immigratie en Corona.
Maar er zijn ook andere kwesties die verdeeldheid zaaien. Persoonlijk erger ik me aan taalkundige gendering, met sterretjes of dubbele punten. Ik heb nu een plug-in voor mijn browser geïnstalleerd die de geslachtsaanduidingen uit webpagina's filtert. Het werkt nog niet op mobiele apparaten, maar ik surf meestal op mijn computer. Het is een eenvoudige oplossing voor mij, maar is het goed?
We moeten oppassen dat we niet verstrikt raken in meningsverschillen. We moeten nederig omgaan met kwesties. En daarbij moeten we ook leren om inhoudelijke conflicten te verdragen.
Nog een voorbeeld uit de politiek: Persoonlijk vind ik klimaatverandering een probleem en vind ik dat we nog sneller dan voorheen moeten overschakelen op hernieuwbare energie: Meer windmolens, meer zonnedaken, meer gedecentraliseerde energieproductie. Politiek gezien zou ik op dit punt waarschijnlijk dicht bij de Groenen staan. Aan de andere kant zijn er onder de Groenen luide stemmen die abortus volledig willen liberaliseren. Dat zou voor mij helemaal niet werken. Daarom zou ik me politiek niet op mijn gemak voelen in een Groene bubbel.
Maar ik wil deze gedifferentieerde kijk op kwesties graag behouden.
Je zult waarschijnlijk ook redelijke punten vinden in het AfD-programma, maar het merendeel van de punten is voor mij onacceptabel. Ik zal zeker geen AfD stemmen.
Maar ik denk dat het belangrijk is om te weten waarom je iets goed vindt en waarom niet, en om je bewust te zijn van je eigen onvolledige kennis. Dit is de nederigheid waar ik in deze preek steeds op terugkom.
Dit geldt vooral wanneer je een uitwisseling aangaat met mensen die er anders over denken, d.w.z. wanneer je uit je eigen opiniebel stapt. Je hoeft niet te buigen, maar je moet op zijn minst begrijpen wat de andere persoon denkt en idealiter in staat zijn om te begrijpen hoe ze daar bij komen.
Een voorbeeld hiervan van Paulus in 1 Korintiërs 9:19-21; NL
Aan de ene kant past Paul zich zoveel mogelijk aan mensen aan. En daar hoort natuurlijk bij dat hij begrijpt wat iemand beweegt, wat iemand denkt. Maar Paulus buigt niet, hij benadrukt dat hij nog steeds bij Christus hoort. En hij verbergt dit niet, want anders had hij niemand voor Jezus kunnen winnen.
Ik vind dit vers heel mooi geformuleerd in deze vertaling: "gemeenschappelijke grond vinden", een gemeenschappelijke basis voor een gesprek. Je wisselt ideeën uit met mensen, neemt ze serieus als persoon, zonder verschillende meningen te verbergen. Zo bouw je een relatie op en misschien of hopelijk worden deze gesprekspartners ook nieuwsgierig naar deze Jezus, die ons leven hopelijk op de een of andere manier vormgeeft.
Je eigen opiniebel verlaten betekent ook je eigen comfortzone verlaten. Dat is natuurlijk niet gemakkelijk. Het is veel leuker om ideeën uit te wisselen met gelijkgestemden.
Maar voor je eigen verdere ontwikkeling is het positief om andere meningen onder ogen te zien, ook al lijken ze misschien wat grof. En daarnaast kunnen er ook mogelijkheden zijn om nieuwe mensen op de een of andere manier op Jezus te wijzen.
Hoe zit het met mensen die echt onzin denken en doen?
Jezus ontmoet mensen die zich laakbaar gedragen
Jezus komt bij me op als voorbeeld, die goed kon opschieten met tollenaars.
Het is belangrijk om te onthouden dat belastinginners voor het grootste deel corrupte ambtenaren waren. Ze waren er om de staat en de burger te dienen en velen van hen verrijkten zichzelf met de burgers. Jezus keurde hun daden natuurlijk niet goed, maar toch had hij gemeenschap met hen, bijvoorbeeld in Matteüs 9:10; NGÜ:
En sommige tollenaars veranderden hun leven door de ontmoeting met Jezus, Matteüs werd zelfs een van zijn discipelen.
Zou Jezus vandaag de dag bijvoorbeeld naar een rechts café gaan om daar met de mensen te praten? Waarschijnlijk wel.
Waarschijnlijk zou hem hetzelfde overkomen als in Matteüs 11:19; waar Jezus een vriend van tollenaars en zondaars werd genoemd. Vervolgens zou hij een vriend van rechts worden genoemd nadat hij met neonazi's had gesproken.
Nu zijn zulke vergelijkingen ook moeilijk. We zouden een rechtse geweldpleger die bijvoorbeeld een opvanghuis voor asielzoekers in brand steekt zeker als "slechter" beschouwen dan een corrupte ambtenaar. Een weldenkend persoon die zijn belastingen betaalt en zich aan de wet houdt, maar rechtse slogans verspreidt, is financieel niet zo slecht als een corrupte ambtenaar die zichzelf verrijkt ten koste van het grote publiek.
We realiseren ons al snel dat zulke vergelijkingen nergens toe leiden en nergens op slaan.
Jaren geleden was ik op een bijeenkomst van de regionale vereniging Rijnland en daar sprak een gastspreker over neonazi's. Een protestantse gemeente ergens in het Ruhrgebied sloot neonazi's expliciet uit van hun kerkfeest.
Deze discussie ontstond: Hoe zou Jezus gehandeld hebben?
Het blijft natuurlijk moeilijk, vooral als neonazi's dreigend overkomen, wat niet ongewoon is. Hoe zit het met andere bezoekers van het kerkfestival, bijvoorbeeld mensen met buitenlandse roots?
Ik denk niet dat er een wondermiddel is, maar je moet in elk individueel geval worstelen voor de juiste beslissing. En ook hier is een zekere nederigheid geboden, omdat je niet zeker weet of je in een andere omgeving niet open zou staan voor dergelijke gedachten.
Overigens werd Jezus verschillende keren aangesproken op deze gemeenschap met tollenaars en zondaars, bijv. ook in Matteüs 9:11,12; NGÜ
Zondaars, en daar horen wij ook bij, zijn aan de ene kant verantwoordelijk voor hun eigen zonden, maar zijn op de een of andere manier ook ziek en hebben de dokter Jezus nodig.
En zondaars denken vaak genoeg ook slechte gedachten en begaan ook slechte daden. En natuurlijk zijn extreemrechtse gedachten ook slechte gedachten en vaak ook slechte daden. En ook deze mensen hebben Jezus nodig.
Maar het gaat me niet alleen om rechtsextremisten, maar in het algemeen om mensen met vreemde of misschien zelfs schadelijke ideeën. Wij zullen ook zulke mensen tegenkomen en misschien de kans krijgen om op Jezus te wijzen.
En als iemand van jullie niet weet hoe je dit moet doen, mag je God om deze wijsheid vragen. Dit is wat er staat in Jakobus 1:5.
En dat geldt natuurlijk voor alle gesprekken.
Samenvatting
Ik vat samen.
- Ik had bij wijze van inleiding het gesprek genoemd dat ik had met iemand die in mijn ogen nogal vreemde meningen had, maar met wie ik desondanks goed kon opschieten.
- Helaas zijn sommige christenen geneigd tot simplistische verklaringen en complottheorieën. Ik denk niet dat dat er verhoudingsgewijs veel zijn, maar het komt wel voor. Er zijn maar een paar punten waar we helemaal zeker van kunnen zijn, ik zal ze nog een keer opnoemen :
- Jezus Christus kwam als de Zoon van de ware God als een waar mens ter wereld en stierf aan het kruis voor onze schuld.
- Hij stond echt op uit de dood en steeg op naar de hemel en wil gemeenschap met christenen en wil dat alle mensen Hem kennen.
- De Bijbel is waar, maar niet noodzakelijkerwijs ons begrip of onze interpretatie.
- God wil dat er een kerk is in de een of andere vorm als gemeenschap van christenen.
- maar laten we toch openstaan voor mensen die anders denken dan wij. Laten we af en toe uit onze eigen opiniebel stappen. Laten we een gemeenschappelijke basis zoeken met mensen zonder te buigen. Misschien kunnen we op deze manier mensen voor Jezus winnen.
- Jezus zelf had geen remmingen om zelfs "slechte" mensen te ontmoeten, gemeenschap met hen te hebben en hen ook te helpen zodat ze nieuw werden. Dit is hard brood, maar er zijn geen grenzen .