Leichlingen, 8 augustus 2004
Discipline
Het onderwerp van vandaag is er een dat de laatste tijd veel in het nieuws is, vooral in verband met scholen:
Discipline
Veel dingen lopen niet meer op rolletjes in Duitse scholen.
Volgens het Pisa-onderzoek zijn onze scholen naar wereldwijde maatstaven nogal slecht.
Ondernemers klagen dat veel schoolverlaters niet eens redelijk kunnen schrijven.
Leraren klagen dat ze hun leerlingen niet meer aankunnen.
Er worden nu verschillende mogelijke oplossingen besproken.
Er wordt onder andere altijd gesproken over de zogenaamde "secundaire deugden", waaraan weer meer belang zou moeten worden gehecht, zoals sociaal gedrag en discipline.
Sommige politici hebben al voorgesteld om deze secundaire deugden weer een cijfer te geven. Er wordt altijd gesproken over een cijfer voor "gedrag".
Ik bekeek mijn oude rapporten van de basisschool en zie, sommige van mijn middelbare deugden werden nog steeds beoordeeld.
Er was "leiderschap", "huishoudelijke ijver" en "deelname aan lessen".
In "klassenparticipatie" schommelde mijn cijfer altijd tussen 2 en 4, maar in "leiderschap" was ik altijd "goed".
Daarom kon ik waarschijnlijk na vier jaar de basisschool verlaten,
vanwege goed gedrag ;-)
Met "leiderschap" bedoelde ik algemeen gedrag in de klas, discipline en sociaal gedrag. Dus blijkbaar was ik geen slechte leerling.
Dit was echter zeker deels te wijten aan het harde regime dat onze leraar voerde.
Ik had nog steeds een vertegenwoordiger van de generatie die klappen op het achterhoofd en klappen in het gezicht uitdeelde.
Desondanks vonden de meesten van de klas, inclusief ikzelf, deze leraar aardig omdat hij ook erg grappig kon zijn en goed les kon geven. Na mijn derde jaar ging hij met pensioen.
Terugkijkend heb ik een enigszins ambivalente kijk op de "harde hand".
Voor leerlingen die het redelijk goed deden, was "de harde hand" eerder positief. Er was een zekere druk, die op de een of andere manier ook motiverend was. Ik heb veel geleerd en kon na de basisschool grotendeels foutloos schrijven.
Het was soms erg moeilijk voor leerlingen die zwakker leerden of andere schoolproblemen hadden (bv. spellingsproblemen) omdat ze vaak een goed gesprek kregen. Ze spraken niet zo positief over de leerkracht.
Persoonlijk ben ik heel blij dat deze tijd voorbij is.
Ik ben er niet principieel op tegen om kinderen die niet willen luisteren een paar billenkoekjes te geven, maar ik ben er absoluut op tegen dat anderen dat bij mijn kinderen doen.
Maar is het mogelijk om discipline op te brengen zonder "de zware hand"?
Is het mogelijk zonder discipline?
Ik denk het niet, maar hoe leren we discipline?
Wat betekent "discipline" eigenlijk?
Het woord "discipline" komt van het Latijnse woord "discipulus", wat "de leerling" betekent. Er bestaat ook het woord "discipula", wat "de leerling" betekent.
"Discipline" heeft dus betrekking op zowel mannen als vrouwen.
Dus als je een student bent, kun je het niet zonder discipline.
Hoe is het om een christen te zijn?
De meeste aanwezigen hier beschrijven zichzelf als discipelen van Jezus.
In het Engels komt "disciple" trouwens van het eerder genoemde Latijnse woord "discipulus" of "discipula".
Een discipel is eigenlijk niets meer dan een leerling.
Een discipel zijn was echter meer holistisch.
Het ging niet alleen om het leren van bepaalde onderwerpen van de leraar, maar om het leren van het hele leven van de leraar.
Per slot van rekening leefde Jezus ongeveer drie jaar met zijn discipelen, gedurende welke tijd ze kennis van hem verwierven door zijn woorden en leerden hoe ze moesten leven door zijn leven.
Dit was in die tijd niets bijzonders. Op verschillende plaatsen in het Oude Testament, bijvoorbeeld in 2 Koningen 2, werden profetische discipelen genoemd die grotendeels met een profeet samenleefden om van hem te leren.
Hoe is het voor ons vandaag?
Hoe begrijpen we ons christendom?
Hebben we het schoolmodel in gedachten?
Op zondag gaan we naar Jezus op school, de kerkdienst en soms door de week naar de huisgroep of andere evenementen.
Daar leren we wat een christen moet weten.
Het dagelijks lezen van de Bijbel zou dan gezien kunnen worden als "huishoudelijke ijver", een soort huiswerk.
Overigens kreeg ik op de basisschool altijd een "goed", maar misschien kwam dat door de "harde hand".
Toegepast op christen zijn: als je geen stille tijd doet, dan mislukt de dag.
Is dit het juiste begrip van discipelschap?
Joh. 8, 31 zegt:
"Als jullie in mijn woord blijven, zijn jullie waarlijk mijn discipelen."
Dus kennis vergaren is de juiste weg?
In Joh. 13, 34.35 staat:
"Een nieuw gebod geef ik u: dat gij elkander liefhebt, gelijkerwijs ik u liefgehad heb, dat gij ook elkander liefhebt.
Hieraan zullen alle mensen weten, dat gij mijn discipelen zijt, indien gij elkander liefhebt."
Leer je dit volgens het schoolprincipe?
In de trant van "Vanmorgen preken we over 'liefde' en morgen kunnen jullie het"?
Natuurlijk is het niet zo eenvoudig, maar we kunnen ons afvragen hoe de situatie hier eigenlijk is.
Herkennen gasten die ons bezoeken vaak dat we elkaar met liefde behandelen?
Kan een gast dit misschien herkennen bij zijn eerste bezoek?
Verschillen we hierin van clubs of andere belangengroepen?
Maar we zitten nog steeds met de vraag hoe we op de juiste manier een discipel van Jezus kunnen worden.
In zijn afscheidsrede in het Evangelie van Johannes zegt Jezus hier iets over:
Joh. 14, 26;
"Maar de Raadsman, de Heilige Geest, die de Vader in mijn naam zal zenden, die zal u alles leren en u herinneren aan alles wat ik u gezegd heb."
Onderwijzen en herinneren alleen is niet genoeg, maar het maakt wel deel uit van een discipel van Jezus zijn.
Joh. 16, 13-15;
"Maar wanneer Hij, de Geest van de waarheid, gekomen is, zal Hij jullie in alle waarheid leiden; want Hij zal niet op eigen gezag spreken, maar wat Hij hoort, zal Hij spreken, en Hij zal jullie verkondigen wat komen gaat.
Hij zal Mij verheerlijken, want van wat van Mij is, zal Hij ontvangen en aan jullie verkondigen.
Alles wat de Vader heeft, is van Mij; daarom heb Ik gezegd dat Hij ontvangt van wat van Mij is en aan jullie zal verkondigen."
Dit wordt hier in meer detail uitgelegd.
Het sleutelwoord hier is "leiden".
Als je iemand begeleidt, laat je hem zijn gang gaan, maar sta je altijd klaar om hulp, tips en advies te geven.
Ik zie meteen een belangrijk verschil met het schoolsysteem.
Op school krijg je, als je geluk hebt, kennis bijgebracht, maar je leert niet hoe je die moet gebruiken.
De Heilige Geest daarentegen leidt ons naar het leven.
We leren de waarheid kennen en ook leven, want de hele waarheid ligt in een veranderd leven.
Joh. 15, 7.8;
"Als jullie in mij blijven en mijn woorden in jullie blijven, zullen jullie vragen wat jullie willen en het zal voor jullie gedaan worden. Hierin is mijn Vader verheerlijkt, dat jullie veel vrucht dragen en mijn leerlingen worden."
We moeten vrucht dragen. En één vrucht is dat we zo veranderd zijn dat God onze gebeden verhoort. Onbeantwoorde gebeden kunnen het gevolg zijn van een gebrek aan verandering.
Laten we wat langer stilstaan bij fruit en de Heilige Geest.
Volgens Galaten 5:22-23 bestaat de vrucht die de Heilige Geest in ons voortbrengt uit de volgende delen:
"Liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid, onthouding."
In plaats van "onthouding" kun je ook "zelfbeheersing" zeggen. En in plaats van "zelfbeheersing" kun je zeker ook "zelfdiscipline" zeggen, wat ons terugbrengt bij het onderwerp.
Discipline" en "zelfdiscipline" zijn echter niet hetzelfde.
"Discipline" kan van buitenaf worden opgelegd, indien nodig met harde hand. Zo gaat dat bijvoorbeeld in het leger.
Zelfdiscipline is veel moeilijker, zoals ik me op de universiteit realiseerde.
Als niemand je vertelt wat je moet doen, doe je het vaak niet, ook al zou je het wel moeten doen.
Zelfdiscipline is moeilijk om zelf te leren. En dat geldt nog meer voor de andere componenten van de vrucht van de Heilige Geest"liefde, vreugde, vrede, lankmoedigheid, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid".
De Bijbel beweert - door deze dingen de vrucht van de Geest te noemen - dat je deze dingen zonder de Heilige Geest niet echt zelf kunt leven.
Ik laat deze - eigenlijk schandalige - bewering voor wat ze is, want ze leidt een beetje af van het eigenlijke onderwerp.
Hoe zit het dan met zelfdiscipline, zelfbeheersing en verzaking?
Hoewel sommige politici "het zonder doen" prediken met betrekking tot sociale uitkeringen, heb ik de indruk dat dit is omdat een echte hervorming van de sociale stelsels niet wil of kan worden doorgevoerd, en dus worden eerst de uitkeringen verlaagd, zodat alles op de een of andere manier betaalbaar blijft en een hervorming opnieuw kan worden uitgesteld.
Maar laten we nog eens naar onszelf kijken. Hoe gedisciplineerd ben jij, ben ik?
Ik zie zelf een aantal tekortkomingen in mijn leven en vind het in sommige opzichten een strijd. Misschien voel jij hetzelfde.
Als het waar is wat er staat, dan kan het geen eeuwige, uitputtende strijd zijn.
Maar God geeft ook niet altijd gemakkelijke, snelle overwinningen.
Ik denk dat de eerste stap altijd is om het probleem voor God te erkennen.
Geven we aan onszelf toe dat we problemen hebben met zelfdiscipline, misschien in tegenstelling tot de heersende tijdgeest?
Willen we door Jezus veranderd worden? Alleen dan kan de Heilige Geest werken.
Dit is de juiste weg naar zelfdiscipline.
Er ontbreekt nog één vakgebied:
We hebben ook de taak om onze omgeving discipline bij te brengen, niet alleen wanneer we leraren zijn.
Als ouders moeten we bijvoorbeeld heel duidelijk maken dat zelfdiscipline nuttig is. De beste manier om dit te doen is natuurlijk door het goede voorbeeld te geven. Een probleem hierbij is natuurlijk dat je meestal pas weet of de opvoeding goed was als de kinderen volwassen zijn.
Maar een rolmodel zijn is duidelijk de nummer 1 taak.
Zelfs als je zelf geen kinderen hebt, zijn er kinderen en jongere mensen om je heen die - bewust of onbewust - hun voorbeeld nemen aan hun ouderen.
Een ander gebied waarop het gezin worstelt, is de discipline die wordt toegepast als je samenwoont.
Ik herinner me bijvoorbeeld dat als mijn vader foto's wilde maken van mijn broer en mij, we vaak gezichten trokken.
Mijn vader sprong dan altijd in een driehoek.
Vandaag ben ik de vader, en wat moet mijn middelste zoon anders doen dan gezichten trekken op foto's. Vandaag spring ik altijd in driehoeken.
Natuurlijk kun je altijd het "harde hand" principe toepassen - en ik geloof dat het soms nodig is - maar vaak kom je verder met wijsheid.
Ik heb al een idee voor het fotoprobleem, zodat ik niet altijd in een driehoek hoef te springen, en ik zal het de volgende keer uitproberen.
Maar hoe leer je kinderen discipline?
Het is niet het belangrijkste om kinderen te leren, maar het is wel belangrijk.
Ik vind het moeilijk om deze vraag op een eenvoudige manier te beantwoorden.
Het is waar dat het alleen werkt met een combinatie van liefde en consistentie, waarbij liefde het belangrijkste deel is.
Als er niet van het kind wordt gehouden, zal het geestelijk ten onder gaan, hoe goed de opvoeding ook is.
Ik wil de volgende overwegingen over ouderschap graag met deze zin inleiden.
Consequent zijn maakt deel uit van de opvoeding en consequent zijn betekent ook dat er een paar billenkoekjes gegeven kunnen worden als bepaalde grenzen overschreden worden. Maar ik denk dat dat ook van het kind afhangt, want alle kinderen zijn natuurlijk anders.
Er zijn enkele verzen in Spreuken die vrij hard klinken in deze context;
Bijvoorbeeld Spreuken 13:24;
"Wie zijn roede spaart, haat zijn zoon, maar wie hem liefheeft, zoekt hem vroegtijdig met kastijding."
Je zou dit vers - en enkele andere uit Spreuken - zo kunnen opvatten dat slaan de eerste keuze is als opvoedingsmiddel. Ik denk niet dat het zo bedoeld is, ook al kunnen een paar billenkoekjes zeker als laatste redmiddel gebruikt worden.
Ik zou het vers zo willen veralgemenen dat de roede overeenkomt met een aangekondigde, betekenisvolle straf en dat de slag met de roede overeenkomt met de uitvoering van de straf.
Misschien is dat een te liberale interpretatie, maar het komt overeen met mijn huidige kennisniveau, en ik ben nog steeds erg op weg, vooral als het gaat om onderwijs.
"Wie zijn roede spaart, haat zijn zoon, maar wie hem liefheeft, zoekt hem vroegtijdig met kastijding."
Straffen is meestal ook onplezierig voor de bestraffer en het is blijkbaar de makkelijkste manier om altijd toe te geven. En het vers is vooral gericht op zulke mensen.
Dit zijn de mensen die hun kinderen iets kopen bij de kassa in de winkel waar de zeurgoederen zoals ijs, snoep, etc. worden verkocht zodat de kinderen stil zullen zijn.
Dit is natuurlijk makkelijker dan nee zeggen, je eraan houden en de kinderen dreigen met consequenties als ze niet ophouden met zeuren.
Dit zou ook een belangrijke ervaring zijn voor kinderen om zelfdiscipline te leren.
Natuurlijk is het anders als je van tevoren met het kind afspreekt dat ze één ding mogen kiezen. Maar dan moeten ze zich er wel aan houden.
Je moet kinderen vanaf het allereerste begin opvoeden. Zodra de kinderen tieners zijn, is de opvoeding grotendeels voorbij.
Spreuken 22:15;
"Dwaasheid is geketend aan het hart van het kind; de tuchtroede zal het verwijderen."
Volgens de Bijbel is de mens fundamenteel slecht.
En als dit waar is, dan moet deze slechtheid op de een of andere manier duidelijk worden in elk kind, en dat zal ook gebeuren, anders zou er geen onderwijs nodig zijn.
Een kind kan uit zichzelf gemeen, slecht, leugenachtig, etc. zijn; dat hoef je het niet te leren. Je moet het verdrijven door opvoeding en opvoeding houdt ook het uitvoeren van aangekondigde straffen in.
Spreuken 23:13: "Ontneem de jongen geen kastijding; als je hem met de roede slaat, zal hij niet sterven."
Het uitvoeren van een zinvolle, aangekondigde straf doodt het kind niet. Integendeel, het laat het kind zien dat zijn daden serieus worden genomen en consequenties hebben.
Als je een kind dreigt met straf voor wangedrag en die straf vervolgens niet uitvoert, neem je het kind niet serieus.
Spreuken 29, 15:"De roede en tucht geven wijsheid, maar een kind dat aan zichzelf wordt overgelaten, maakt zijn moeder te schande."
Wat gebeurt er met kinderen waar niemand om geeft, waar niemand over begint? Kinderen die niemand serieus neemt?
Het kan gebeuren dat zulke kinderen asociaal worden, asociaal in de zin dat ze niet meer goed in een gemeenschap passen. Verwaarloosde kinderen plegen vaker dan gemiddeld strafbare feiten. De politie is vaak de eerste echte instantie die met zulke kinderen in aanraking komt.
Ik bewonder mensen die voor zulke kinderen zorgen en ze een thuis proberen te geven, want natuurlijk is elk van deze kinderen ook geliefd door God en oneindig waardevol.
Zijn we het er dus over eens dat consequent onderwijs noodzakelijk is?
Er staan ook andere verzen in de Bijbel over kinderen en ouders.
Ef. 6, 1-4;
"Kinderen, gehoorzaam je ouders in de Heer, want dat is goed. "Eer uw vader en moeder," dat is het eerste gebod met een belofte, "opdat het u goed moge gaan en opdat gij lang moogt leven op aarde."
"En u vaders, provoceer uw kinderen niet tot toorn, maar voed ze op in de tucht en vermaning van de Heer."
Of Kol. 3, 20.21;
"Kinderen, gehoorzaam je ouders in alles, want dat is welgevallig in de Heer.
Vaders, wees niet boos op je kinderen, anders raken ze ontmoedigd."
Ik wil niet veel zeggen over deze verzen, maar vanuit het oogpunt van een ouder gaat dit over rechtvaardigheid. Kinderen worden vaak boos, verontwaardigd of ontmoedigd als ze het gevoel hebben dat ze oneerlijk worden behandeld.
Natuurlijk mopperen kinderen ook bij andere gelegenheden zoals "hun huiswerk maken" of "naar bed gaan", maar ik weet zeker dat als kinderen het gevoel hebben dat ze gedurende een langere periode oneerlijk zijn behandeld, er iets in hen kapot is.
En dat kan zeker de oorzaak zijn van een gebrek aan discipline en opstandigheid in sommige gevallen.
En nog een belangrijk punt:
Discipline mag nooit een doel op zich zijn, maar moet altijd een doel hebben.
Kinderen moeten worden opgevoed om vragen te stellen (bijv. Deuteronomium 6:20) en natuurlijk mogen ze ook vragen stellen over de betekenis van disciplinair gedrag en disciplinaire maatregelen in specifieke situaties.
Discipline is natuurlijk veel gemakkelijker af te dwingen als de betrokkenen de betekenis ervan begrijpen, ook al is dat niet altijd mogelijk.
En tot slot:
Net zoals de Heilige Geest ons in alle waarheid wil leiden als het gaat om zelfdiscipline, wil Hij hetzelfde doen als het gaat om het opvoeden van kinderen als het gaat om het bijbrengen van discipline.
AMEN