Inleiding
Ik wil vandaag direct beginnen met een Bijbeltekst (Matteüs 14:1-12;NEÜ):
Ik weet niet of ik al eerder een preek over deze tekst heb gehoord. Op het eerste gezicht klinkt het meer als Game Of Throwns dan als de Bijbel, maar het is een echte gebeurtenis en niet verzonnen, en één punt in deze tekst sprak me in het bijzonder aan, waar ik later dieper op in wil gaan.
De wonderen van Jezus
Maar ook het begin van dit verhaal is interessant. Het begint met de wonderen die Jezus deed en waarover mensen elkaar vertelden.De heerser van Galilea, Herodes Antipas, die overigens een zoon was van Herodes de Grote, waarover we elk jaar met Kerstmis horen, interpreteert deze wonderen als de daden van een opgestane dode.
Het is duidelijk dat mensen in die tijd veel meer in wonderen geloofden en veel dingen interpreteerden.
We weten uit de Bijbel dat er maar één echte opstanding van de doden was met een verandering van essentie, namelijk die van Jezus Christus.
Er waren andere gevallen van doden die werden opgewekt, zoals Lazarus, maar deze mensen bleven normale mensen en bleven vervolgens normaal leven en stierven op een gegeven moment weer.
Hoe zouden de mensen van vandaag zulke wonderbaarlijke genezingen als Jezus destijds interpreteren en er anderen over vertellen?
Esoterisch ingestelde mensen zouden waarschijnlijk vertellen over spirituele genezing, rationalistische mensen zouden misschien proberen te verklaren dat het allemaal psychomatisch was, enzovoort.
Mensen proberen heel vaak alles te verklaren, te begrijpen en te kunnen controleren.
Vooral bij bovennatuurlijke genezingen struikel ik hier steeds weer over. In feite zijn er vandaag de dag nog steeds gaven van genezingen, zoals bijvoorbeeld in 1 Korintiërs 12:28 staat. Ik weet alleen niet zo goed hoe dat precies bedoeld wordt. In sommige vertalingen van deze passage staat dat God gaven geeft om gezond te maken, in andere vertalingen staat dat er personen zijn die de gave van genezing hebben.
Dus geeft God bovennatuurlijke genezingen aan sommige mensen in speciale situaties of zijn er christenen die vrijwel altijd de gave van genezing hebben en deze altijd kunnen gebruiken?
De Griekse grondtekst lijkt beide vertalingen toe te staan. Ik vind de tweede interpretatie nogal moeilijk omdat het voor mij aanvoelt als het controleren en domineren van Gods genadegaven. Maar misschien heb ik het mis.
Laten we nu het beginpunt van deze tekst verlaten en naar de kern gaan.
De nieuwe mens
Ik lees vers 3 en 4 nog eens:
Hand op het hart: wie van jullie schreef bijvoorbeeld zo'n verklaring aan de voormalige Duitse bondskanselier Schröder toen hij vrouw nummer 5 koos?
Schröder moest zelfs een schadevergoeding betalen aan de ex van zijn 5e vrouw, omdat een voorwaarde van de scheiding was dat deze vrouw weer van Schröder zou scheiden, omdat ze, toen ze nog getrouwd waren, al een relatie met Schröder had.
Dit gebeurde niet, waarop de ex-man Schröder aanklaagde en won.
Bij dit soort nieuws vraag je je af waarom het überhaupt nieuws wordt. Ik vond er alleen een artikel over op Bild.de, een nieuwsportaal dat ik meestal vermijd.
Aan de oppervlakte lijkt het een vergelijkbaar geval te zijn.
Blijkbaar nam Herodes zijn vrouw weg van zijn broer Filippus en trouwde hij zelf met haar en dat was tegen de wet van die tijd. En de vrouw was het daar blijkbaar mee eens, want ze zette Herodes aan om Johannes in de gevangenis te gooien.
Ik wil niet ingaan op de vraag of zo'n wet vandaag de dag nog steeds zin heeft of niet. Persoonlijk ben ik van mening dat de wetgever zich moet concentreren op de gebieden die het behoud van het samenleven garanderen en zich niet moet bemoeien met persoonlijke levensvragen.
Persoonlijk denk ik, over het algemeen, dat echtscheiding verkeerd is en volgens de Bijbel niet gewenst is. Maar we zijn allemaal gebrekkige, zondige mensen en daardoor kunnen we zo schuldig aan elkaar worden dat het niet meer mogelijk is. Daarom zullen er altijd scheidingen zijn, en naar mijn mening is het ook goed dat het schuldbeginsel is afgeschaft bij echtscheidingen. Want welke criteria moeten worden gebruikt om schuld te beoordelen bij een scheiding?
De kosten van ethiek
Maar laten we nu eindelijk naar de kern van de tekst gaan.
Laten we duidelijk zijn over waarom Johannes in de gevangenis werd gezet. Hij bekritiseerde de levenswijze van de heerser.
Hij ging de gevangenis in voor een ethische kwestie.
Hij werd niet gearresteerd voor het evangelie, voor mensenrechten of iets dergelijks, maar omdat hij kritiek had op het persoonlijke, verkeerde gedrag van een heerser.
Wat is ethiek ons eigenlijk waard?
Dat is moeilijk.
Als het ons verboden zou worden om over het evangelie te spreken, dan zouden we ons er hopelijk niet aan houden.
Maar moeten we kritiek hebben op het persoonlijke wangedrag van een man, een nogal despotisch heerser bovendien?
Dat is vandaag de dag trouwens nog steeds gevaarlijk.
In Turkije is er bijvoorbeeld artikel 299 van het Turkse wetboek van strafrecht, dat belediging van de president met maximaal vier jaar gevangenisstraf bedreigt. Sinds Erdogan aan de macht is, is het gebruik van dit artikel met 500% gestegen ten opzichte van zijn voorganger (bron: Wikipedia).
Elke kritiek op hem wordt al aangeklaagd als een belediging.
Neem bijvoorbeeld de twijfel over Erdogans academische graad. Volgens de Turkse wet moet een president een universitair diploma hebben. Waarschijnlijk is het document dat hij presenteerde niet authentiek, de namen en de data komen niet overeen met de werkelijkheid. Dat staat in Wikipedia.
Vanuit puur juridisch oogpunt zou je hier kritiek op kunnen hebben, maar in Turkije riskeer je in ieder geval veel door dit te doen, zelfs gevangenisstraf.
Is dat het waard?
Was het juist dat Johannes kritiek had op de manier van leven van Herodes? Je kunt ook het standpunt innemen dat de autoriteiten toch doen wat ze willen, we gebruiken de tijd om op Jezus te wijzen, wat ook Johannes' missie was.
Maar Johannes' missie was niet alleen om te wijzen op de komst van de Messias, maar hij maakte ook duidelijk waarom mensen de Messias nodig hebben.
Een voorbeeld uit Lucas 3, 7.8; NL
Nu was Johannes ook een speciaal persoon met een speciale missie. Zo zou ik niet kunnen praten. Ik hoop dat je aan mijn manier van leven een beetje kunt zien dat ik een christen ben, dat ik altijd bereid ben om mijn fouten en zonden bij Jezus te brengen en dat ik ook bereid ben om te veranderen of me door God te laten veranderen.
Misschien is alleen al aan de opdracht van Johannes te zien dat hij vrij pijnloos was in het aanklagen van zijn misstap tegen Herodes.
Maar nogmaals, hoeveel is ethiek ons waard?
Laten we bijvoorbeeld de kwestie van "abortus" nemen. Er gaan nogal wat stemmen op in het groene en linkse kamp die paragraaf 218 volledig willen afschaffen en het als een basisrecht van vrouwen willen beschouwen.
Als we ons hier publiekelijk over uitspreken, maken we onszelf impopulair. En om het voor deze specifieke kwestie nog erger te maken, heeft de katholieke kerk, die altijd een belangrijke tegenstander van abortus is geweest, haar geloofwaardigheid op het gebied van de bescherming van mensenrechten volledig vergokt door alle misbruikschandalen.
Natuurlijk is het niet altijd gemakkelijk. Ik denk dat we het in principe eens zijn over de afwijzing van abortus, zonder al te veel in detail te treden.
Bij andere ethische kwesties is het moeilijker. Johannes ontleende zijn oordeel aan een gebod in het Oude Testament en ik denk niet dat zijn oordeel zelf in twijfel werd getrokken.
Tegenwoordig ontlenen we onze ethische oordelen aan de hele Bijbel, ook aan onze ervaringen, en daar moeten we vaak heel defensief zijn, want je kunt het natuurlijk mis hebben.
En ik vind het ook moeilijk om te beoordelen hoe ernstig wangedrag is.
Een voorbeeld uit de politiek: De Berlijnse politica Franziska Giffey had gespiekt op haar proefschrift en werd daarom haar doctoraat ontnomen. De examencommissie oordeelde: "De doctorstitel werd verkregen door ten minste voorwaardelijk opzettelijk bedrog van aanzienlijke omvang. Het proefschrift voldoet dus niet aan de eisen van Good Scientific Practice."
Nu gaan er stemmen op die zeggen dat je goede politiek kunt bedrijven zonder doctoraat. Natuurlijk is dat zo.
Maar hoe past haar gedrag bij de gewenste baan als burgemeester van Berlijn? Hoe functioneert Berlijn dan als een centrum van wetenschap?
We zien dat het onderwerp ethiek moeilijk blijft en dat het niet ongewoon is om van geval tot geval een oordeel te moeten vellen.
Omgaan met beschuldigingen van wangedrag
Laten we eens kijken hoe de beschuldiging van wangedrag werd behandeld.
Herodes had Johannes graag vermoord, maar was bang voor een opstand. Machtsbehoud ging boven persoonlijke gevoeligheden, dus hij was een gewiekste despoot.
Maar zijn (nieuwe) vrouw was ook boos over de kritiek van Johannes en dus overreedde ze Herodes om hem op zijn minst in de gevangenis te stoppen. Maar dat was niet genoeg voor haar. Ze gebruikt haar dochter om Herodes te dwingen Johannes te vermoorden.
Je leert ook uit deze tekst dat je niet zomaar van alles moet beloven: "Wat je ook wilt, je krijgt het."
Dus een zekere resterende nuchterheid te midden van alle euforie kan nooit kwaad.
Blijkbaar was deze vrouw genaamd Herodias zo gekrenkt in haar trots dat ze toch handelde. Er was immers nog steeds het risico van een opstand.
Nu is niemand van ons hier een despoot of echtgenoot van een despoot, maar kritiek kan ons ergeren, mij ook.
Persoonlijk heb ik soms een dag nodig om over mijn woede heen te komen en dan, met wat afstand, rationeel voor mezelf te beoordelen of de kritiek die op mij wordt geleverd terecht of onterecht is.
En ook de toon en ook het medium maakt de muziek. Ik merkte laatst dat ik veel vriendelijker ben in analoog dan in chat. Ja, je schrijft daar vaak wat je raakt of ergert en de bewoordingen zijn niet zelden onbedoeld scherp.
Voor mij persoonlijk geldt dat ik wil leren kritiek te accepteren en een eventuele fase van boosheid vrij snel te boven te komen.
En ik wil ook steeds weer leren om kritiek zo te uiten dat de ander niet boos wordt en zeker niet mijn hoofd op een bord eist.
Samenvatting
Samengevat.
- De wonderen van Jezus zijn verschillend geïnterpreteerd, maar we mogen er zeker van zijn dat Jezus Christus vandaag de dag nog steeds wonderen doet.
- We hebben kort gekeken naar het voorbeeld van onze vroegere kanselier, dat de kwestie van wangedrag soms niet belangrijk is voor het publiek.
- Johannes was erg bezorgd over het ethische wangedrag van de heerser van die tijd en hij ging ervoor de gevangenis in. Nu had Johannes ook de taak om de zondigheid van de mens en dus de noodzaak van de Messias te benadrukken. En hij deed dat ongeacht de gevolgen.
- Zelfs als we niet spreken zoals Johannes, moeten we soms een standpunt innemen over ethische kwesties en onszelf misschien impopulair maken. Een ander voorbeeld uit de politiek liet ons zien dat ethisch gedrag vaak genoeg in individuele gevallen moet worden bekeken.
- Kritiek kan boosheid veroorzaken en daar moet je mee leren omgaan. De toon en het medium zijn ook belangrijk. En we moeten leren om kritiek te leveren op een manier dat de ander niet boos wordt, als dat mogelijk is.