Opiniebel

Inleiding

Ik wil vandaag graag wat dieper ingaan op het onderwerp opinion bubbles, omdat het me al een hele tijd bezighoudt.

Ter introductie heb ik hier en daar wat rondgekeken en het ook een keer aan ChatGPT gevraagd. Ik gebruik deze AI-bot vaak professioneel, voor technische ideeën en voorbeelden, en ik had het gevoel dat hij de laatste tijd wat langzamer was geworden.

Ik vroeg hem om een aantal oneliners (dat zijn korte, bondige uitspraken van één zin) over het onderwerp van de "opiniebel" en ik vond één uitspraak echt geweldig:

Stel je voor

dat je mening een bubbeluniversum was - kleurrijk, oogverblindend, maar tegelijkertijd zo delicaat dat het kleinste vleugje realiteit het zou kunnen laten barsten

Ik heb op internet gezocht om te zien of dat een citaat was, maar ik vond niets. Blijkbaar heeft ChatGPT het op de een of andere manier zelf verzonnen, opnieuw gecombineerd. We weten net zo min hoe de creativiteit van AI's werkt als we weten hoe creativiteit bij mensen werkt.

Maar nogmaals deze prachtige uitspraak: stel je voor dat

jouw mening een bubbeluniversum is - kleurrijk, oogverblindend, maar tegelijkertijd zo delicaat dat het kleinste vleugje realiteit het zou kunnen laten barsten

Er is een Bijbeltekst in het Oude Testament die een opiniebel heel goed beschrijft, hoewel het woord toen natuurlijk nog niet eens bestond.

Laat me je meenemen in dit verhaal, sommigen van jullie kennen het misschien.

Ik ben zoals jij

1 Koningen 22, 1-4; NL

1 Drie jaar lang was er geen oorlog tussen Aram en Israël. 2 In het derde jaar bracht koning Josafat van Juda een bezoek aan koning Achab van Israël. 3 Toen zei de koning van Israël tegen zijn mannen: "Beseffen jullie wel dat Ramoth in Gilead van ons is? En wij doen niets om het van de koning van Aram af te pakken!" 4 Toen vroeg hij Josafat: "Wilt u met mij strijden tegen Ramoth in Gilead?" Josafat antwoordde aan koning Achab: "Ik sta aan uw kant; mijn volk is als uw volk, mijn paarden zijn als uw paarden."

Een korte uitleg: Dit incident vond plaats rond 860 voor Christus. In die tijd was Israël verdeeld in een noordelijk en een zuidelijk koninkrijk. Het noordelijke koninkrijk werd geregeerd door Achab, die een goed politicus was maar een nogal vervelend karakter had. Hij stond lange tijd toe dat profeten werden vervolgd en vermoord, hij stond godsdiensten toe waar waarschijnlijk kinderoffers werden gebracht en hij liet iemand op valse beschuldigingen vermoorden vanwege een stuk land. Na deze moord realiseerde hij zich echter dat dit verkeerd was en had hij echt berouw van zijn daden en bekende hij dit publiekelijk door in zakdoek en as te verschijnen. Maar waarschijnlijk had hij geen echt berouw over zijn verkeerde daden.

Josafat, de koning van het zuidelijke koninkrijk, was een goede man, zou je kunnen zeggen. Hij luisterde naar God en wilde leven op een manier die God behaagde.

Laten we even teruggaan naar de tekst: er was drie jaar lang geen oorlog, dus we zouden eerder "hoera" moeten roepen, maar Achab vond de drie jaar te lang en wilde weer aan de slag. Natuurlijk is het mogelijk dat de mensen in Ramoth op een goddeloze manier onderdrukt werden en dat Achab hen gewoon op een menselijke manier wilde bevrijden, maar voor mij klinkt het meer als een egoïstisch verlangen naar een groter domein, koste wat het kost.

En dan zegt Josafat: "Ik sta aan jouw kant, mijn volk is als jouw volk, mijn paarden zijn als jouw paarden."

"Wij horen bij elkaar, wij tegen hen." En de eenheid gaat verder (1 Koningen 22:5, 6; NL):

5 En Josafat voegde eraan toe: "Maar vraag eerst wat de HEER hierover zegt." 6 Dus ontbood koning Achab de profeten, ongeveer 400 van hen, en vroeg hen: "Moet ik ten strijde trekken tegen Ramoth in Gilead of moet ik het met rust laten?" Zij antwoordden allen: "Trek ten strijde! De Heer zal je een grote overwinning geven!"

Er is al wat veranderd bij Achab. Hij heeft nu weer profeten aan het hof en staat blijkbaar niet meer toe dat zulke profeten vervolgd worden.

Iedereen is het met elkaar eens. Dat is best aardig.

Misschien ken je dit wel. Je zit in een groep waar iedereen op de een of andere manier net zo tikt als jij. Je voelt je vertrouwd en veilig.

Twijfel je?

Maar op de een of andere manier is dat niet genoeg voor Josafat (1 Koningen 22:7; NL):

7 Maar Josafat vroeg: "Is er hier geen andere profeet van de HEER die we kunnen raadplegen?"

Waarom vraagt Josafat om een andere profeet? Zijn de 400 niet genoeg? Blijkbaar twijfelt hij aan deze opiniebel. Maar waarom twijfelt iemand aan de mening van de meerderheid, de consensus van de meerderheid? Josafat was een man die leefde met God en het was belangrijk voor hem dat Gods wil gedaan werd, ongeacht of iedereen het ermee eens was of niet. Hij wilde niet loslaten. Wat is juist, wat is waar, wat is Gods wil? En wat doen we als de meerderheid dat anders ziet?

Ik vind Achabs antwoord geweldig en zijn eerlijkheid maakt hem bijna sympathiek (1 Koningen 22:8; NL):

8 De koning van Israël antwoordde hem: "Er is er nog één die de HEER moet vragen, maar ik haat hem. Hij heeft alleen maar slecht nieuws voor mij: Micaja, de zoon van Jimlah." "Zo moet je niet praten," zei Josafat.

Wie houdt er nou van slecht nieuws? Letterlijk, je schiet liever de boodschapper van slecht nieuws neer. En kritiek kun je toch niet geven.

We zijn het allemaal zo mooi eens.

Micha wordt opgehaald

En dan halen ze hem op (1 Koningen 22:9-13; NL):

9 Toen riep de koning van Israël een van zijn dienaren en gebood: "Snel! Haal Micaja, de zoon van Jimlah."
10 Koning Achab van Israël en koning Josafat van Juda zaten in hun koninklijke gewaden op hun tronen op een plein bij de poort van Samaria. De profeten profeteerden voor hun aangezicht. 11 Zedekia, de zoon van Chenaana, maakte voor zichzelf hoorns van ijzer en verkondigde: "Zo zegt de HEER: 'Hiermee zult u de Arameeërs neerslaan totdat u ze vernietigd hebt.'" 12 Alle andere profeten waren het met hem eens. "Ja," zeiden ze, "ga op naar Ramoth in Gilead en triomfeer, want de HEER zal jullie de overwinning geven!" 13 De boodschapper die Micaja was gaan halen, zei tegen hem: "Hoor je dat? Alle profeten profeteren goede dingen voor de koning. Waarom sluit je je niet bij hen aan en beloof je hem geen succes?"

Onenigheid is ook moeilijk te verdragen. We houden van onze kleurrijke, verblindende bubbel van meningen. Waarom doe je niet met hen mee, het is zo mooi.

Maar Micha is het er niet mee eens (1 Koningen 22:14; NL):

14 Maar Micha antwoordde: "Zoals de HEER leeft, zal ik alleen zeggen wat de HEER tot mij spreekt."

Als goede profeet moet je dat zeggen, maar dan gaat het onverwacht verder (1 Koningen 22:15; NL):

15 Toen Micaja voor de koning stond, vroeg Achab hem: "Micaja, zullen we ten strijde trekken tegen Ramoth in Gilead of niet?" En Micaja antwoordde: "Trek ten strijde en triomfeer! De HEER zal de koning een grote overwinning geven!"

Waarom zegt hij dat? Is hij geïntimideerd door deze enorme eenheid? Is hij bang? Misschien.

Hij was ook maar een mens, en altijd vechten en wijzen op het negatieve kan ook te veel voor je zijn, dus trek je je terug in "Jij hebt je rechten en ik heb mijn rust".

Zelfs als het om opiniebellen gaat, wil je niet langer ruzie en gevechten. We praten bijvoorbeeld gewoon niet meer over het onderwerp vaccinatie, het heeft toch geen zin, we komen er toch niet uit. Ik begrijp dat en doe het soms zelf ook.

Maar ik vind het niet echt goed. Je moet elkaar met liefde en respect kunnen behandelen, ook al heb je een controversiële mening, ook al vind je de inhoud van de andere mening stom. Maar deze scheiding tussen persoon en opinie-inhoud wordt steeds moeilijker.

Ik vind bijvoorbeeld de uitspraken van de AfD over hernieuwbare energiebronnen inhoudelijk verkeerd, ik zou zelfs zeggen dom. Ze willen de overstap van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen stoppen en zelfs terugdraaien.

Hoe praat je met zulke mensen? Zoeken we een kanaal voor dialoog? Of trekken we ons terug in onze bubbel en denken we: wat maakt het uit, het heeft toch geen zin?

In 1 Korintiërs 13, 1.2; NL (we hoorden het afgelopen zondag) staat:

1 Als ik kon spreken in de tongen van de wereld of met de tongen van de engelen, maar de liefde niet had, dan zou mijn spreken slechts zinloos lawaai zijn als een dreunende gong of een rinkelende klok. 2 Als ik de gave van profetie had en alle geheimen en alle kennis kende, en als ik een geloof had dat bergen kon verzetten, maar de liefde niet had, dan zou ik niets zijn.

Ik werd getriggerd door deze verzen over het onderwerp van de "opiniebel". Als ik kon praten en dingen heel goed kon uitleggen, zouden mijn woorden zonder liefde alleen maar kletspraat zijn. Als ik alles zou weten en echt de waarheid zou kennen, dan zou dat nog steeds nutteloos zijn zonder liefde.

Jezus Christus zei in Mattheüs 22, 39; NL:

Heb je naaste lief als jezelf.

en niet alleen degene in je eigen opiniebel.

Ik geloof dat we alleen kanalen van dialoog kunnen vinden, zelfs buiten onze bubbel, door liefde voor onze naaste, door authentieke liefdevolle actie. Er is waarschijnlijk geen andere manier.

Maar laten we teruggaan naar onze tekst. Hoe reageert Achab op de valse profetie van Micha (2 Koningen 22:16; NL)?

16 Maar de koning antwoordde: "Hoe vaak moet ik je nog bezweren dat je alleen de waarheid spreekt in de naam van de HEER?"

Hij hoorde liever de waarheid dan dat hij werd voorgelogen. Per slot van rekening.

Micha's profetie

En dan geeft Micha zichzelf een schok (2 Koningen 22:17-23; NL):

17 Toen zei Micha tegen hem: 'Ik zag heel Israël verstrooid in de bergen als schapen zonder herder. En de HEER zei: 'Ze hebben geen meester meer. Laat ze in vrede naar huis gaan."

Bang, de zeepbel lijkt te zijn gebarsten.

Deze oorlog is niet Gods wil. Ga in vrede naar huis. Zonder soldaten is er geen oorlog.

Eigenlijk zou de koning voor zijn onderdanen moeten zorgen als een herder, over hen waken, hen leiden om goed te doen, maar Achab brandt zijn volk duidelijk liever uit in oorlog.

18 "Heb ik het je niet gezegd?" zei de koning van Israël tegen Josafat. "Hij heeft nooit iets goeds voor me, alleen slecht nieuws."

Niets is mooier dan wanneer verwachtingen, zelfs als ze slecht zijn, uitkomen. Je kunt het "Zie, zie, zie" van Achab hier echt horen.

Maar dan onthult Micha de achtergrond (2 Koningen 22:19-23; NL):

19 Toen vervolgde Micha: "Hoor dus wat de HEER zegt! Ik zag de HEER zitten op zijn troon, rechts en links omringd door de hemelse heerscharen. 20 En de HEER zei: 'Wie kan Achab verleiden om ten strijde te trekken tegen Ramoth in Gilead, zodat hij daar sterft? Er kwamen veel suggesties, 21 totdat er uiteindelijk een geest voor de HEER kwam en zei: "Ik kan het!" "Hoe wilt u het doen?" vroeg de HEER. 22 En de geest antwoordde: 'Ik zal gaan en de profeten van Achab alle leugens laten profeteren. 'Dat zal je lukken,' zei de HEER. 23 U ziet dus dat de HEER een leugengeest in de mond van uw profeten heeft gelegd. Want de HEER heeft besloten onheil over u te brengen."

Wie gelooft zo'n verhaal? Persoonlijk heb ik geleerd om op de Bijbel te vertrouwen omdat ik veel met Jezus Christus heb meegemaakt, net als velen van jullie, en ik ben ervan overtuigd dat dit verhaal waar is. En inderdaad overkwam Achab daarna een ramp. Hij overleefde de oorlog niet.

Maar als iemand me vandaag de dag zo'n verhaal zou vertellen, zou ik het heel moeilijk te geloven vinden. God wil bijvoorbeeld de ondergang van onze baptistenbond en heeft er daarom voor gezorgd dat alle dominees domme dingen zeggen in de preek van komende zondag. En één persoon weet dit en vertelt het mij. Ik geef toe, de vergelijking is een beetje vergezocht, maar als God me niet heel duidelijk had gemaakt dat dit waar was, zou ik het niet geloven.

Er hing daarna ook een zekere spanning in de lucht (2 Koningen 22:24-25; NL):

24 Toen naderde Zedekia, de zoon van Kenia, Micaja en sloeg hem in het gezicht. "Hoe zou de Geest van de HEER mij verlaten hebben om met u te spreken?" vroeg hij. 25 Micaja antwoordde: "Je zult het weten op de dag dat je van kamer naar kamer dwaalt, wanhopig op zoek naar een schuilplaats."

We beseffen hoe moeilijk dit is. In dit geval is de onruststoker, die een volkomen onwaarschijnlijk verhaal vertelt, de enige die gelijk heeft. Achab sterft immers in deze oorlog.

Natuurlijk heeft de onruststoker niet altijd gelijk, zoals we uit eigen ervaring weten. Maar we moeten er rekening mee houden dat soms het voor ons onwaarschijnlijke en onvoorstelbare waar kan zijn, en dan kan ons zeepbeluniversum, hoe kleurrijk en oogverblindend ook, met een harde klap uiteenspatten.

Conclusies

Ik zou hier een paar conclusies uit willen trekken:

Eigen wijsheid

Ten eerste een opvallend en bekend gezegde uit Romeinen 12:16; LUT:

Denkt uzelf niet wijs.

staat er in de meeste vertalingen. Misschien nog toepasselijker is de vertaling "Nieuw Leven":

Verbeeld je niet dat je alles weet!

Als christenen moeten we nooit de nederigheid verliezen dat er nog veel is dat we niet weten, dat we het mis kunnen hebben, dat we ons hele leven moeten leren. We moeten onze eigen opiniebel niet te serieus nemen.

Omgaan met liefde

En dan wil ik nog eens herhalen wat Jezus Christus zei in Mattheüs 22:39; NL:

Heb je naaste lief als jezelf.

Als christenen hebben we ervaren dat God van ons houdt en dat Hij onze schuld heeft weggenomen.

Dan kunnen we onze naaste in liefde tegemoet treden, ondanks alle onderwerpen zoals "coronavaccinatie", "oorlog in Oekraïne", "klimaatverandering", "e-auto", "warmtepomp", "oorlog in Gaza", je kunt vast nog wel meer triggerthema's bedenken die een gesprek moeilijk kunnen maken.

We hebben de discussie gewonnen en de persoon verloren, dat kan niet.

Iedereen heeft Jezus Christus nodig, ongeacht in welke bubbel ze het liefst leven. En Jezus Christus wil iedereen bereiken.

Samenvatting

Laat me samenvatten:

Nogmaals de oneliner vanaf het begin:

Stel je voor dat je mening een bubbeluniversum was - kleurrijk, oogverblindend, maar tegelijkertijd zo delicaat dat het kleinste vleugje realiteit het zou kunnen laten barsten.

We keken naar het verhaal van Achab, Josafat en Micha uit 2 Koningen 22 en in het begin waren ze het allemaal zo mooi met elkaar eens.
Josafat wilde zich niet laten verblinden door de eenheid en stelde vragen.
Slecht nieuws en tegenspraak is niet zo leuk, eenheid is veel leuker.
Soms is wat voor ons volkomen onwaarschijnlijk lijkt, toch waar. Laten we als christenen deze nederigheid bewaren, dat we nooit denken dat we alles weten en dat we altijd moeten leren.
En heel belangrijk: de relatie met onze naaste is veel belangrijker dan gelijk hebben. Laten we in liefde met elkaar in gesprek gaan, zoals Jezus Christus ons heeft voorgedaan.