Inleiding
Ik leerde laatst een nieuw buitenlands woord in een artikel in het tijdschrift "Geo", de
Weet iemand wat dit is? (Wacht op feedback)
Nou, dan was ik niet de enige met deze leemte in mijn opleiding ;-)
Het Pygmalion-effect is een psychologisch verschijnsel waarbij een verwachte beoordeling van een leerling zo'n effect heeft op zijn prestaties dat het wordt bevestigd.
Voorbeeld:
In 1965 bestudeerden Amerikaanse psychologen de interacties tussen leraar en leerling in een veldexperiment op een basisschool. Er waren daar drie klassen, voor snelle, gemiddelde en langzame leerlingen; dit is heel gebruikelijk in de VS.
De leerkrachten werd wijsgemaakt dat een wetenschappelijke test zou worden gebruikt om het prestatiepotentieel van de kinderen te beoordelen. De leraren werd verteld dat deze test de 20 procent van de leerlingen in een schoolklas zou identificeren die op het punt stonden een ontwikkelingsspurt te maken. Van deze bloeiers of spurters kon worden verwacht dat zij in het volgende schooljaar bijzondere prestatieverbeteringen zouden laten zien. In werkelijkheid werden de 20 procent van de leerlingen volledig willekeurig door het lot aangewezen, maar zonder medeweten van de leerkrachten.
In de test die werd afgenomen werd het IQ, het intelligentiequotiënt, gemeten en acht maanden na deze eerste test werd het IQ van alle leerlingen opnieuw gemeten. De stijging van het IQ was bij deze 20% van de leerlingen die als "bloeiers" waren uitgeloot aanzienlijk groter dan bij de anderen.
Alleen de leraren waren op de hoogte van dit vermeende potentieel, dus de feitelijke toename van de prestaties moet deels zijn veroorzaakt door de verwachtingen van de leraren.
Bovendien was de stijging van het IQ het grootst bij de kinderen met een bijzonder aantrekkelijk uiterlijk. Ook viel op dat het karakter van de zogenaamde bloeiers door de leerkrachten positiever werd beoordeeld.
Er was enige terechte kritiek van andere wetenschappers op dit experiment, de methoden, enz. maar soortgelijke experimenten konden jarenlang steeds opnieuw worden gereproduceerd, althans gedeeltelijk. Ergens is dat griezelig.
De voorloper van het zojuist beschreven experiment is een laboratoriumexperiment uit 1963 waarbij studenten ratten kregen toegewezen om hun weg door een doolhof te vinden. De ratten waren genetisch allemaal van dezelfde stam, maar de helft van de studenten werd verteld dat de ratten speciaal waren gefokt op intelligentie en de andere helft werd verteld dat de rattenstam bijzonder dom was.
In feite presteerden de zogenaamd slimme ratten beter bij het doorkruisen van de doolhoven. Op een of andere manier beïnvloedden de student-experimenten de prestaties van de experimentele ratten.
Deze effecten bestaan ook in een negatieve vorm. Als je bijvoorbeeld herhaaldelijk vooroordelen en stereotypen tegenkomt, neem je die op een gegeven moment vaak over. Dit is het zogenaamde Andorra-effect, genoemd naar de roman "Andorra" van Max Frisch.
U kent dit misschien wel: als iemand altijd dom wordt genoemd, is het gevaar groot dat hij het uiteindelijk zelf gaat geloven.
Je wordt hoe je gezien wordt. De verwachtingen van anderen beïnvloeden het eigen gedrag en de prestaties en worden zo bijna onvermijdelijk het resultaat.
Hieruit volgt ook dat men een verantwoordelijkheid heeft met zijn verwachtingen van anderen.
Jezus' verwachtingen van zijn 12 discipelen
Laten we eens kijken naar een tekst uit de Bijbel, de eerste opdracht die Jezus aan zijn 12 leerlingen gaf (Lucas 9:1-6; NL):
Allereerst moet worden vastgesteld dat Jezus zijn discipelen een bijzondere macht geeft om boze geesten uit te drijven en alle ziekten te genezen. Deze bezwerende macht is een bijzondere eigenschap die vandaag de dag voor de overgrote meerderheid niet meer geldt, want bijvoorbeeld in 1 Korintiërs 12:30 staat dat niet iedereen de gave van genezing heeft.
Maar de discipelen hebben speciale autoriteit gekregen voor deze missie.
Waren deze discipelen nu bijzonder geschikt voor deze missie?
Ik denk niet dat je dat kunt zeggen, maar de discipelen waren eerder een soort dwarsdoorsnede van de Joodse samenleving. Het was dus geen complete dwarsdoorsnede, ze waren waarschijnlijk jonger, het waren alleen mannen, maar ze kwamen uit verschillende sociale groepen, van vissers tot tollenaars tot politieke extremisten (Zeloten).
Het is ook interessant dat de missie verder gaat dan genezen alleen. Ze moeten verkondigen dat het koninkrijk van God nabij is, wat natuurlijk het risico inhoudt dat ze problemen krijgen met de religieuze leiders.
Ze mogen geen geld, geen tas en geen reservekleding meenemen, dus geen enkele zekerheid. Ze hebben geen garantie dat ze goedbedoelende gastheren zullen ontmoeten, maar in deze missie zijn ze afhankelijk van mensen die hen gastvrijheid verlenen.
Jezus gaf hun grote autoriteit, maar hij verwachtte ook veel van hen en de taak ging veel verder dan de macht die zij hadden gekregen.
In het laatste vers dat ik las, lezen we dat de discipelen op de een of andere manier de opdracht uitvoerden, maar we weten niet hoe ze het beleefden en wat er met hen gebeurde.
We lezen alleen in Lucas 9:10,11; NL:
Wat zij vertelden was niet overgeleverd. Jezus wilde alleen met hen zijn, maar de mensen die hulp zochten vonden hem en Jezus wendde zich tot hen en vertelde hen over het koninkrijk van God en genas de zieken.
Ook vinden we later een gebeurtenis waarbij enkele discipelen faalden. Jezus was met Petrus, Johannes en Jacobus op een berg, terwijl de andere discipelen de opdracht van Jezus bleven vervullen en faalden (Lucas 9:38-42; NL):
Heeft Jezus hier een fout gemaakt? Heeft hij toch de verkeerde discipelen uitgezonden? Hij was duidelijk ook een beetje geërgerd hier.
Ik denk dat zwakheden en fouten altijd kunnen voorkomen en dat we dat aan anderen moeten toegeven. Oké, Jezus zal waarschijnlijk geen fouten hebben gemaakt, maar dat kunnen we zeker niet van onszelf zeggen.
De discipelen zijn nog onderweg, net als wij (Matteüs 17:19-21; NL):
Dit is zeker geen bevel om "meer te geloven!", maar het is een uitnodiging om nog meer te groeien in geloof.
Verwachtingen van andere mensen zijn niet bedoeld om dingen omhoog te praten. Men moet realistisch blijven, maar toch positieve verwachtingen hebben van anderen en ik geloof dat Jezus hier positieve verwachtingen heeft van zijn discipelen. Hun geloof zal groeien en zij zullen later de wereld veranderen.
De houding "Als je niets verwacht, zul je nooit teleurgesteld worden!" kan niet kloppen. Als je anderen niets toevertrouwt, zul je zeker het Pygmalion-effect ervaren.
In het Geo artikel stond ook een interessant citaat uit het bedrijfsleven:
Zoals de bekende Duits-Oostenrijkse ondernemer Reinhold Würth het zegt: "een management dat gelooft dat 75% van de werknemers lui, slecht gekwalificeerd en dieven zijn, zal precies dit personeel krijgen". Als men er daarentegen van uitgaat dat 98 procent van het personeel toegewijd is en een positieve houding heeft tegenover het bedrijf, is dat precies wat er zal gebeuren.
Maar laten we terugkomen op Jezus. Je zou kunnen denken dat hij het na deze mislukking voor gezien houdt. De discipelen moeten meer geloven, anders is het zinloos.
Het uitzenden van de 72 discipelen
Maar in het volgende hoofdstuk gebeurt dit (Lucas 10:1-3; NL):
En dan komt hetzelfde bevel als bij het zenden van de 12, met zeer vergelijkbare woorden: Neem geen geld mee, geen bagage, geen beveiliging en vertrouw op de gastvrijheid van de mensen. En ook het gezag en de opdracht is hetzelfde (Lucas 10, 9; NGÜ):
Ik geloof niet dat deze 72 anderen "beter" waren dan de 12, hoewel Jezus hen voor deze missie had uitgekozen.
Er staat opgetekend wat zij meemaakten toen zij hun opdracht uitvoerden (Lucas 10:17-20; NL):
De conclusie van de passage is waar het eigenlijk om gaat, dat men bij Jezus Christus hoort, zodat zijn naam in de hemel geschreven staat.
Wij die ons leven aan Jezus Christus hebben gegeven, behoren hem ook toe en ik denk dat we kunnen stellen dat Jezus ieder van ons iets of veel toevertrouwt en zeer positieve verwachtingen van ons heeft.
Afgevaardigde
Een onderwerp dat in dit complex speelt is het onderwerp "delegatie".
Er is deze prachtige episode uit Exodus 18, waar Mozes wordt bezocht door zijn niet-joodse schoonvader Jethro. En hij is er live bij, terwijl Mozes in zijn eentje het volk onderwees en recht sprak. Dat wil zeggen, van 's morgens vroeg tot 's avonds laat kwam het volk naar Mozes om alle zaken te regelen. Je kunt je voorstellen dat er in het stadsbestuur maar één burgemeester is en dat hij ook alle officiële zaken regelt en tevens de rol van scheidsrechter vervult.
Jitro wees Mozes erop dat zoiets niet gezond is en hij adviseerde een structuur op te zetten zodat verantwoordelijke mensen boven de 1000, 100, 50 en 10 worden geplaatst en alleen de ingewikkelde gevallen bij Mozes terechtkomen.
Dit klinkt vanzelfsprekend en logisch en het wordt dan ook gedaan.
Waarom heeft niemand hier eerder aan gedacht? Misschien had Mozes de geheime verwachting: "Ze zullen het niet goed krijgen, alleen wat je zelf doet zal goed zijn.
Maar als je alles zelf doet, put je jezelf uit en geef je natuurlijk aan de anderen door: "Je kunt het toch niet", wat natuurlijk het Pygmalion-effect teweeg kan brengen.
Het verhaal van Marcus
Als ander bijbels voorbeeld wil ik kijken naar het verhaal van Johannes Marcus. Dit was de neef van Barnabas die de eerste zendingsreis met Paulus maakte.
Handelingen 13, 4.5; NL
Zij beleven dan vrij spannende verhalen, maar nadat zij Cyprus verlaten hebben, scheidt Johannes Marcus zich van hen af en keert terug naar Jeruzalem.
Dit had een nasleep (Handelingen 15:36-40; NEÜ):
Wie had er nu gelijk? Barnabas wilde hem nog een kans geven. Hij verwachtte een verandering in Mark. Paulus daarentegen wilde niet meer met Johannes Marcus werken.
Vandaag is het niet meer mogelijk om te beslissen wie er gelijk had. Ik heb ook de theorie gehoord dat het geschil door God werd toegestaan zodat Paulus en Barnabas zouden scheiden en zo het evangelie nog beter zouden verspreiden als vermenigvuldigers.
Maar dat lijkt me een beetje overdreven. Het waren geen perfecte mensen en daarom konden er onaangename ruzies ontstaan.
Of Paulus en Barnabas weer met elkaar overweg konden is niet precies te zeggen, er staat niets over in de Bijbel, maar ik hoop van wel. Wel was er later weer een goede relatie tussen Paulus en Johannes Marcus. In 2 Timotheüs 4:11 bijvoorbeeld vraagt Paulus expliciet aan Timotheüs om hem te bezoeken en Johannes Marcus mee te nemen.
Het is natuurlijk speculeren of het feit dat Barnabas hem met positieve verwachtingen tegemoet trad, ertoe leidde dat hij later toch een betrouwbaar persoon werd.
De kerkelijke traditie beschouwt Johannes Marcus zelfs als de Marcus die het Evangelie van Marcus schreef. Er is dus iets anders van hem geworden.
Samenvatting
Ik vat het samen.
- Pygmalion-effect: Je wordt hoe je gezien wordt en je eigen verwachtingen kunnen andere mensen veranderen. Dit is natuurlijk niet altijd het geval, maar wel vaak.
- We keken naar Jezus' opdracht aan de 12 discipelen, waar Jezus grote autoriteit gaf en nog meer positiefs verwachtte.
- Maar ook de discipelen moesten falen, maar toch bleef Jezus zijn discipelen vasthouden. Geloof kan ook groeien.
- Hij zendt opnieuw 72 discipelen uit met dezelfde missie en benadrukt dat bij al het succes het belangrijkste is dat jullie namen in de hemel staan geschreven. Dit geldt ook voor ons en Jezus heeft zeker dezelfde positieve verwachtingen voor ons.
- Daarna keken we naar het voorbeeld van Mozes die taken delegeerde en mensen daarop vertrouwde.
- En last but not least keken we naar het voorbeeld van "Johannes Marcus", die na de eerste mislukking een nieuwe kans kreeg en een zeer belangrijk persoon werd in het Koninkrijk van God.