Blinde vlek

Inleiding

Heb je vooroordelen? Hoe objectief ben je?

Mensen, en ik vrijwaar mezelf hier absoluut niet van, hebben de neiging om zichzelf objectief en onbevooroordeeld te vinden.

Een steekproef van 600 mensen in de VS werd hierover ondervraagd en 85% van hen was ervan overtuigd dat ze minder vooringenomen waren dan de gemiddelde Amerikaan. Slechts één deelnemer geloofde dat ze meer vooringenomen waren dan het gemiddelde (zie https://de.wikipedia.org/wiki/Bias_blind_spot).

Het doet een beetje denken aan Duitse chauffeurs, van wie 85% zichzelf als bovengemiddeld goede chauffeurs beschouwt. Dat heb ik ooit ergens gelezen. Dat is natuurlijk net zo dom.

Er bestaat zelfs een wetenschappelijke term voor deze overschatting van de eigen objectiviteit:

In het Engels:

Blinde vlek

"Bias" kan vertaald worden als "vooroordeel" en "blinde vlek" als "blinde vlek", gebaseerd op de blinde vlek in ons oog.

Letterlijk vertaald betekent dit "vertekeningsblindheid". De officiële Duitse term is "vertekeningsblindheid", maar dat maakt het op de een of andere manier niet zo duidelijk.

Laten we eens kijken naar een Bijbeltekst (Matteüs 7:1-5; Nieuwe Testament):

1 Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt. 2 Want zoals u anderen oordeelt, zo zult ook u geoordeeld worden, en de maat waarmee u anderen meet, zal ook op u worden toegepast. 3 Waarom ziet u de splinter in het oog van uw broeder, maar ziet u de balk in uw eigen oog niet? 4 Hoe kun je tegen je broeder zeggen: 'Blijf staan, ik zal de splinter uit je oog halen' - en toch zit de balk in je eigen oog? 5 Huichelaar! Trek eerst de balk uit je eigen oog! Dan zul je helder zien en kun je de splinter uit het oog van je broeder trekken.

Rechtzetten

Maar waarom is het zo slecht om anderen te beoordelen of zelfs te veroordelen? Ik ben objectief en heb nauwelijks vooroordelen. En dus ben ik in een goede positie om te beoordelen wat er mis is met anderen, toch?

Je realiseert je al snel dat deze overmoed kan leiden tot arrogant denken.

We vinden dit al in de Bijbel, waar een Farizeeër in gebed zegt (Lucas 18:11): Ik dank U, God, dat ik niet ben zoals die andere mensen, al die rovers, bedriegers, overspelers of die tollenaar daar.

Deze farizeeër dacht zeker dat hij in alles bovengemiddeld was.

Ik denk dat de meeste mensen een afkeer hebben van dergelijk gedrag en denken.

Maar nogmaals: Waarom is "rechter" verkeerd?

Maar niet objectief

Het eerste aspect is zeker dat we niet objectief zijn. Daarom zijn jouw en mijn oordelen over anderen vaak oneerlijk.

Spreuken 11:2; NEÜ zegt het zo mooi:

Als arrogantie komt, komt ook schaamte, maar wijsheid is verbonden met nederigheid.

In plaats van "arrogantie" kun je ook "hoogmoed", "trots" of "hoogmoed" vertalen.

Als je denkt dat je bijzonder objectief bent in de zin van "ik heb een bijzonder heldere kijk", dan is dat arrogant en zal dat niet goed aflopen.

De term "nederigheid" komt hier ter sprake en ik geloof dat deze term heel belangrijk is voor christenen.

Ik heb genade en vergeving van God nodig, mijn kennis is fragmentarisch, ik weet veel dingen gewoon niet en de ander kan ook gelijk hebben. Sommige achtergronden zie ik niet en misschien ben ik niet empathisch genoeg om te begrijpen waarom de ander doet zoals hij doet. Ik heb vaak geen duidelijk genoeg beeld en met dit beeld wil ik verder door het leven gaan met leren om echte wijsheid te verwerven.

Hoe kun je mensen beoordelen met dit standpunt? En toch doe ik het vaak genoeg.

Op je eigen lichaam

We realiseren ons vaak hoe verkeerd oordelen kan zijn als we er zelf mee te maken krijgen. Als je je oneerlijk behandeld voelt, en iedereen heeft dit waarschijnlijk wel eens meegemaakt, dan kan het je echt depressief maken.

Is dit misschien al de realisatie van het vers van eerder (Matteüs 7:2; NT)?

2 Want zoals u anderen beoordeelt, zo zult ook u op een dag beoordeeld worden, en de maatstaf waarmee u anderen meet, zal ook op u worden toegepast.

De uitspraak verwijst naar de toekomst, maar vaak genoeg gebeurt het hier al. Het klinkt als een eerlijke afrekening: "met dezelfde maat".

Als contrast hiermee komt een uitspraak uit het Onze Vader in me op (Matteüs 6:12; LUT):

En vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven.

Niets wordt opgeteld. Als je God vraagt, wordt alle schuld vergeven, net zoals wij degenen vergeven die schuldig zijn tegenover ons.

Geen gelijke maat, geen oordeel over de schuld van anderen: God vergeeft ons en wij vergeven elkaar. Alles.

Natuurlijk is dit niet gemakkelijk en kost het vaak tijd en afhankelijk van het soort schuld, bv. misbruik, kan het ook zijn dat er geen verzoening of contact mogelijk is. Zelfs als de schuld van criminele aard is, is het niet noodzakelijkerwijs mogelijk om het openbaar ministerie te vermijden, zelfs als de betrokken persoon misschien vergeven heeft.

Vergeven betekent niet alles onder het tapijt vegen, dat wilde ik even zeggen.

Toch geldt dit ook voor ons christenen:

En vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven.

Bovendien

En je kunt nog verder gaan.

In een parallelle passage uit de "rechter" tekst staat nog iets meer (Lucas 6, 36-38; NEÜ):

36 Wees barmhartig, zoals jullie Vader barmhartig is. 37 Oordeel niet en jullie zullen niet veroordeeld worden. Veroordeel niet en je zult niet veroordeeld worden. Vergeef en u zal vergeven worden. 38 Geef, en u zal gegeven worden: Je zult overladen worden met een volle, neergedrukte, geschudde en overlopende maat van goed. God zal dezelfde maat voor jou gebruiken die jij voor anderen gebruikt."

Met een barmhartige houding ben je al enigszins immuun voor oordelen.

En hier komt de maat weer om de hoek kijken, maar dan in positieve zin. Het gaat hier niet om het verrekenen van iemands schulden met die van een ander, maar eerder om een uitnodiging om vrij te geven. En dit is ook iets, geloof ik, dat niet alleen betrekking heeft op de toekomst, maar dat we ook hier op aarde zullen ontvangen. "Je zult overladen worden met goede dingen."

Maar het werkt niet als je ze tegen elkaar uitzet. Ik veronderstel dat elkaar compenseren altijd een slecht idee is.

Moet de splitter eruit?

Laten we terugkomen op de splinter: die moet eruit, dat is onaangenaam. Dat kan ik zien.

Wat is een splitter?

Een verhaal hierover: Een vriend van ons kreeg bezoek van een kennis die daar een paar dagen verbleef. So far, so good, ze hadden het eerder zo gedaan en het was prima.

De vriendin moest op een dag werken en de kennis bleef die dag alleen achter in de flat. De vriendin keek naar het bureau van haar vriendin en realiseerde zich dat het niet perfect georganiseerd was. Daarom herschikte ze de inhoud van de lades in het bureau, zodat onze vriendin haar weg kon vinden en beter aan haar bureau kon werken.

Ze zag als het ware een splinter waar ze aan trok.

Het enthousiasme over het resultaat was zeer beperkt, omdat de nieuwe orde niet bij onze vriend paste.

Ik zou het woord "beledigend" kiezen voor dergelijk gedrag.

Er zat duidelijk een balk in de weg.

Maar kun je het zo zeggen? (Matteüs 7:3; NT)

3 Waarom zie je de splinter in het oog van je broeder (of zuster), maar zie je de balk in je eigen oog niet?

Is het mogelijk om balken in anderen te zien als je zelf een enorme plank voor je hoofd hebt?

"Dus de andere persoon ziet het helemaal verkeerd. Het is duidelijk". Misschien zit ik zo gevangen in mijn luchtbel, zo bevooroordeeld, dat ik ten onrechte aanneem dat anderen een balk in hun oog hebben.

Volgens Jezus Christus lijken mensen de balk in hun eigen oog over het hoofd te zien. Maar hoe kun je dat veranderen?

Dit brengt ons terug bij de nederigheid die we eerder beschreven: ik heb genade en vergeving van God nodig, mijn kennis is fragmentarisch, ik weet veel dingen gewoon niet en de ander kan ook gelijk hebben.

Met deze houding zou ik de balk kunnen opmerken (oude grap: met de handen bij de oren). De plank staat waarschijnlijk op scherp. (Matteüs 7:3; NT)

4 Hoe kun je tegen je broeder zeggen: 'Blijf staan, ik zal de splinter uit je oog halen' - en toch zit de balk in je oog? 5 Huichelaar! Trek eerst de balk uit je oog! Dan zul je helder zien en kun je de splinter uit het oog van je broeder trekken.

"Zit stil! Ik zal je laten zien hoe het moet. Zonder mij kom je nooit van die splinter af!"

Ik denk dat je in de meeste gevallen kunt zien dat je een splinter in je oog hebt. Omdat het prikt. Ik heb ooit een metalen splinter in mijn oog gehad die door een oogarts verwijderd moest worden. Dat was best eng.

Laten we elkaar met barmhartigheid behandelen en misschien zelfs de splinters delen die we zelf opmerken.

Nou, en we willen allemaal geen hypocrieten zijn. Laten we voor elkaar bidden dat we de balken in onze ogen herkennen en ze opzij werpen.

Het laatste beeld dat ik wil noemen is de zogenaamde spiegeltest, die wordt gebruikt om te bepalen of dieren zichzelf in de spiegel herkennen. Hiervoor plaats je een merkteken, bijvoorbeeld een gekleurde vlek, op het dier zonder dat het dit merkt. En als het dier dit merkteken in de spiegel ziet en het vervolgens van zichzelf wil verwijderen, dan heeft het de test doorstaan.

Dit kan een beeld voor ons zijn. Zijn we bereid onszelf te zien zoals we zijn, met al onze fouten en ook met de ontelbare stralen die in onze ogen blijven vliegen?

Samenvatting

Laat ik het samenvatten:

De meeste mensen lijken te denken dat ze objectiever en onbevooroordeeld zijn dan gemiddeld, wat waarschijnlijk een misvatting
De Bijbel waarschuwt tegen oordelen

We zijn niet zo objectief als we onszelf voorstellen. Als we begrijpen dat we vergeving nodig hebben en dat onze kennis slechts fragmentarisch is, beseffen we dat oordelen ongepast is.
We beseffen vaak pas hoe slecht oordelen kan zijn als we het zelf ervaren. In plaats van te oordelen, moeten we elkaar vergeven.
En als we ruimhartig verder gaan, worden we overladen met een overvloed aan goeds.

We denken vaak dat we de "splinter" in het oog van de ander zien, terwijl we onze eigen "balk" over het hoofd zien, wat zelfs kan leiden tot misbruik.
We kunnen zelfs valse balken in anderen zien.
Alleen als we ons realiseren dat we genade en vergeving van God nodig hebben en dat onze kennis fragmentarisch is, hebben we een kans om onze eigen balk op te merken en ons ervan te ontdoen. Zijn we hier klaar voor?