Waarden

Inleiding

Ik heb de laatste tijd veel nagedacht over "waarden".

Dit is een thema dat de laatste tijd vaak terugkomt in het bedrijfsleven, vaak samen met een visie en strategie. Sommige bedrijven geven zichzelf zelfs een missie.

Ik word altijd een beetje verscheurd door zulke uitspraken.

Voor de meeste bedrijven, 50 jaar geleden en vroeger, konden waarden, visie en strategie worden samengevat in het woord "winst".

En uiteindelijk is dat het belangrijkste doel van een bedrijf. Als een bedrijf geen winst maakt, gaat het op den duur failliet en doen alle andere mooie waarden, visies en strategieën er niet meer toe.

Ik heb eens gezocht naar waarden op de webpagina's van verschillende grote bedrijven. Bij Thyssen-Krupp stond bijvoorbeeld de zin: "Wij bouwen op sterke waarden: betrouwbaarheid en eerlijkheid, geloofwaardigheid en integriteit."

Je krijgt de indruk dat iedereen dat zegt en het is makkelijk gezegd.

Wat ik het leukst vond, was een zin die ik las bij Bayer AG
(https://www.bayer.com/de/strategie/strategie)
die ik vond. Daar wordt gesproken over vier strategische waardehefbomen. Dat alleen al is een gave formulering.

Als 1. innovatie, als 2. kostenreductie, als 3. duurzaamheid (moet er tegenwoordig altijd bij) en 4. dan komt de volgende uitspraak:

We ontwikkelen een wereldleider in gezondheid en voeding. Daarbij creëren we waarde door strategische kapitaalallocatie met een focus op winstgevende groei.

"Strategische kapitaalallocatie", ik denk niet dat iemand ooit "geld verdienen" zo mooi heeft beschreven.

Persoonlijk vind ik dergelijke strategieën, visies of zelfs bedrijfswaarden altijd een beetje op het randje, soms grenzend aan belachelijk.

Als een bedrijf zich bijvoorbeeld presenteert als mens- en werknemersvriendelijk en er vervolgens mensen worden ontslagen om operationele redenen, dan lijkt zoiets ongeloofwaardig.

Of als een bedrijf alleen mensvriendelijke waarden communiceert naar de buitenwereld en het streven naar winst beschamend op de achtergrond houdt, dan maakt het zichzelf ook onbetrouwbaar. Daarom is deze verklaring van Bayer op de een of andere manier eerlijk ("strategische kapitaalallocatie").

Toen ik jonger was en geen verantwoordelijkheid had hier in de kerk, kon ik niets doen met strategieën en visies voor de kerk.

We hebben de Grote Opdracht van Matteüs 28:18-20, dus op de een of andere manier proberen we het evangelie in de stad te verspreiden. Waarom strategie en visie? En ik dacht in die tijd niet eens na over waarden. Ik had minder oog voor diakonia. In mijn eenvoudige jeugdige wereldbeeld (eerder jongvolwassen wereldbeeld) dacht ik bij mezelf: velen doen aan diaconie, maar weinigen verspreiden het evangelie, dus we doen wat weinigen doen.

Ik wil mijn denken van toen vandaag de dag niet te veel veroordelen, misschien was het niet holistisch genoeg gedacht, maar het lijkt me vandaag de dag niet persé verkeerd.

Toch vinden we waarden terug in de Bijbel en ik wil graag een zeer bekende Bijbelpassage met jullie doornemen. Maar zie deze preek alsjeblieft niet als een uitnodiging om de volgende waarden zomaar over te nemen, maar als een aanzet om dieper in te gaan op het onderwerp "waarden voor onze gemeente".

Waarden in de Bergrede

Ik las het begin van de Bergrede, Matteüs 5:3-12; NL

3 "Gelukkig zijn zij die hun behoefte aan God erkennen, want aan hen zal het koninkrijk van de hemel gegeven worden. 4 Gelukkig zijn zij die bedroefd zijn, want zij zullen getroost worden. 5 Gelukkig zijn zij die vriendelijk en nederig zijn, want aan hen zal de hele aarde toebehoren. 6 Gelukkig zijn zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen het in overvloed ontvangen. 7 Gelukkig zijn zij die barmhartig zijn, want zij zullen barmhartigheid ervaren. 8 Gelukkig de reinen van hart, want zij zullen God zien. 9 Gelukkig zij die streven naar vrede, want zij zullen kinderen van God genoemd worden. 10 Gelukkig zij die vervolgd worden omdat ze leven in Gods gerechtigheid, want het koninkrijk van de hemel zal van hen zijn. 11 Gelukkig jullie als jullie bespot en vervolgd worden en als er leugens over jullie verspreid worden, omdat jullie mij volgen. 12 Verheug je hierin! Verheugt u! Want er wacht jullie een groot loon in de hemel. En vergeet niet dat de profeten ook ooit vervolgd werden.

Andere vertalingen schrijven "Zalig zijn zij die...", maar ik vind de modernere vertaling hier begrijpelijker.

Laten we eens kijken naar de waarden die uit de tekst naar voren komen:

Ik heb God nodig

3 "Gelukkig zij die beseffen dat ze God nodig hebben, want aan hen is het koninkrijk van de hemel gegeven.

Dat ik erken dat ik God nodig heb, dat is echt een waarde die mijn leven zou moeten bepalen en dat is ook wat ik onze gemeente toewens. In onze gemeente hebben we God nodig, bij de planning, bij de besluitvorming, bij de uitvoering. We hebben Gods leiding nodig.

Als je van buitenaf naar onze gemeente kijkt en vraagt wat de Evangelische Vrije Gemeente in Leichlingen zo bijzonder maakt? Kunnen we dan zeggen dat ze God nodig heeft en zich daarvan bewust is?

Triest?

4 Gelukkig zijn zij die bedroefd zijn, want zij zullen getroost worden.

Verdrietig? Welke waarde kunnen we hieraan ontlenen?

Moeten we bedroefd en zuur rondlopen om verschillende clichés over de kerk te bevestigen?

Nee, ik denk dat hier bedoeld wordt dat je je ogen niet sluit voor de zorgen, problemen en noden van anderen, maar het lijden deelt en met hen rouwt. Dit gaat over mededogen.

We delen ons verdriet, onze lasten, dat zou een grote waarde zijn voor onze gemeenschap.

Vriendelijk en nederig

5 Gelukkig zijn de zachtmoedigen en nederigen, want de hele aarde zal van hen zijn.

In andere vertalingen staat er "zachtmoedig", maar daar kan ik niet echt iets mee. Het woord is zelfs voor mij te oud.

De toon maakt de muziek. Als je er altijd in slaagt om vriendelijk tegen elkaar te zijn, dan ontstaat er een heel bijzondere, aantrekkelijke sfeer. Natuurlijk is het niet genoeg om alleen maar vriendelijk te zijn; vriendelijkheid moet diep in de relatie verankerd zijn. Ik heb het gevoel dat we op de goede weg zijn.

En bescheidenheid: voor vandaag zou ik er de volgende waarde aan ontlenen.

De andere is in tegenspraak met mijn mening, maar zou kunnen kloppen. Misschien heb ik het mis.

Als we deze waarde internaliseren, zouden we ons onderscheiden van de wereld van vandaag, denk ik.

Rechtvaardigheid

6 Gelukkig zijn zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen het in overvloed ontvangen.

Ik denk dat gerechtigheid een moeilijk onderwerp is. We willen vaak gerechtigheid voor onszelf opeisen. Voor anderen kan het ons niet altijd zoveel schelen.

"Als hij het kan, kan ik het ook" is iets wat ik volwassenen heb horen zeggen, en misschien zelfs zelf heb gezegd.

Met menselijke rechtvaardigheid komen we hier waarschijnlijk niet verder.

Hoe zit het met Gods rechtvaardigheid? We zijn allemaal schuldig tegenover God, allemaal zondaars, en door Jezus Christus hebben we vergeving van God ervaren. En dat is Gods rechtvaardigheid.

Dat is zeker een waarde voor ons leven en voor onze kerk: vergeving. We zijn geduldig met elkaar en bereid om te vergeven.

Natuurlijk zijn sommige conflicten complexer en moeten we erover praten, dat is duidelijk, maar als basiswaarde vind ik "vergeving" goed.

Barmhartigheid

7 Gelukkig zijn de barmhartigen, want zij zullen barmhartigheid ervaren.

Ik zou barmhartigheid zien als levend begrip, hulp en bijstand.

We hadden al "mededogen" onder het punt "verdriet" en dit is daarop gebaseerd.

Niet iedereen kan al zijn problemen zelf oplossen, we bereiken vaak onze grenzen. En dus hebben we begrip voor onze zwakheden, helpen we elkaar en staan we elkaar bij. Dit gebeurt vandaag de dag vaak genoeg. En dat is een waarde voor onze gemeenschap.

Zuiver hart

8 Gelukkig zijn zij die een rein hart hebben, want zij zullen God zien.

Elke vertaling schrijft hier "rein hart".

Dit punt was het moeilijkst voor mij. Wat is een rein hart?

Het dichtst dat ik kon bedenken was wat het tegenovergestelde is van een rein hart, namelijk bijbedoelingen en verraderlijkheid.

Lukt het ons om zonder bijbedoelingen (hopelijk niet eens verraderlijkheid) met elkaar om te gaan in de gemeente?

Natuurlijk betekent dit ook dat we lastige vragen en meningsverschillen op de een of andere manier aanpakken en ophelderen. Misschien kan dit op een vriendelijke en bescheiden manier.

Een geformuleerde waarde zou dan zijn: we gaan met elkaar om zonder bijbedoelingen.

Streven naar vrede

9 Gelukkig zijn zij die streven naar vrede, want zij zullen kinderen van God genoemd worden.

Andere vertalingen schrijven "vredestichters". Persoonlijk vind ik dit een overweldigende formulering. "Streef naar vrede" dat werkt nog steeds voor mij.

We leven in een behoorlijk verdeelde samenleving, vooral politiek en sociaal. En door Corona heeft deze verdeeldheid ook groepen en families doorsneden die anders het gevoel hadden dat ze bij elkaar hoorden.

Kunnen wij als christenen of als gemeente bijdragen aan het overwinnen van verdeeldheid, aan het werkelijk pacificeren van conflicten?

Ik voel dat vrede tussen medemensen een belangrijke waarde is, ook voor ons als congregatie. Kunnen we bruggen bouwen en relaties herstellen?

Juist op dit punt word ik me bijzonder bewust van de eerste waarde uit de Bergrede: ik heb God nodig.

Vervolging?

10 Gelukkig zijn zij die vervolgd worden omdat ze leven in Gods gerechtigheid, want het koninkrijk van de hemel zal van hen zijn. 11 Gelukkig zijn jullie wanneer jullie bespot en vervolgd worden en wanneer er leugens over jullie verspreid worden omdat jullie mij volgen. 12 Verheug je hierin! Verheugt u! Want er wacht jullie een grote beloning in de hemel. En vergeet niet dat de profeten ook ooit vervolgd werden.

Het blijft onze missie om te blijven spreken over Jezus Christus, ook al geloven sommigen dat dit niet past in de wereld van vandaag.

Natuurlijk is het geen kwestie van iets op een beschamende manier doen zoals misschien 40 jaar geleden. Elke generatie moet haar eigen manier vinden, haar eigen taal, haar eigen methodes om anderen over Jezus Christus te vertellen. De Grote Opdracht uit Matteüs 28:18-20 waar we het in het begin over hadden, is vandaag de dag nog steeds van toepassing.

En ik vind het belangrijk dat mensen ook in de toekomst over de kerk zeggen: "Ze vertellen over Jezus Christus", in welke vorm dan ook.

Cultuur

Nu heb ik de Bergrede doorgenomen met de focus op "waarden" als voorbeeld.

Thuis vergeleek ik ook de waarden van enkele gemeenten, van "Treffpunkt Leben Erkrath", van de Christuskerk in Ratingen en van het revitaliseringsprogramma van de Federatie. Het was echt spannend, de overeenkomsten en ook de verschillen, maar dat zou buiten het bestek van vandaag vallen. Kijk er thuis maar eens naar.

Voordat ik afsluit, wil ik graag een zin citeren uit de managementwereld. Ik kreeg deze zin te horen van Marc Stoßberg van Erkrath.

Cultuur eet strategie als ontbijt

Deze zin is van de goeroe van de managementtheorie, Peter Drucker.

Cultuur omvat de gedeelde waarden, normen en overtuigingen binnen onze gemeenschap. Het bepaalt hoe we met elkaar en met bezoekers omgaan.

Uiteindelijk kan cultuur worden gezien als de waarden waarnaar we leven. Als we waarden uitwerken en ze gewoon aan de muur hangen, zal dat niets uithalen. Als we ze naleven, zal dat onze kerkcultuur veranderen en mensen aantrekken. Levend christendom is altijd de beste getuige geweest.

Samenvatting

Ik vat samen:

Aan het begin keken we naar waarden in de bedrijfswereld en zagen we dat de echte waarde winst is, wat begrijpelijk is.
Daarna hebben we nagedacht over de vraag of en welke waarden belangrijk zijn voor de kerk. Hiervoor keken we naar het begin van de Bergrede.
We zijn ons ervan bewust dat we God nodig hebben.
We delen onze zorgen en problemen (compassie).
We behandelen elkaar vriendelijk. En nederigheid kan in deze tijd betekenen: ik neem serieus in overweging dat de ander misschien gelijk heeft, ook al is hij het niet met me eens.
We willen bereid zijn om elkaar te vergeven en zo hongeren en dorsten naar Gods gerechtigheid.
We hebben begrip voor onze zwakheden en helpen elkaar.
We gaan met elkaar om zonder bijbedoelingen.
We streven naar vrede, naar het overwinnen van verdeeldheid, naar het oplossen van conflicten en naar nieuwe relaties met elkaar.
We vertellen over Jezus Christus.
Onze gemeentecultuur omvat de gedeelde waarden, normen en overtuigingen binnen onze gemeente. Hoe willen we in de toekomst gemeente zijn?