Tussen opwinding en boze burgers... Boosheid in het dagelijks leven

Woede? Slaat dat ergens op? Op de een of andere manier lijkt de hele samenleving bozer te zijn geworden. Hoe gaan we ermee om?

Aanbiddingsdienst, , , Kreuzkirche Leichlingen, meer...

automatisch vertaald

Inleiding

Vandaag wil ik met jullie een beetje nadenken over het onderwerp boosheid en woede. Ik heb het gevoel dat de gemiddelde temperatuur in onze samenleving de laatste jaren is gestegen.

Mensen zijn woedend, worden veel sneller boos en laten dat ook merken. Zo voelt het voor mij en op een gegeven moment komen dit soort ontwikkelingen in de gemeenschap terecht en moeten we ermee omgaan.

Je hebt vast wel eens gehoord van de term "boze burger", die twintig jaar geleden nog niet bestond. De term dook voor het eerst op in 2010, deels in verband met Stuttgart 21 en deels met verontwaardigde reacties op de critici van Sarrazin - niet Sarrazin zelf, maar zijn critici. "Boze burger" werd zelfs het slechte woord van het jaar in 2010.

Ik was me toen nog niet eens bewust van Sarrazin, maar ik hoorde de term "boze burger" wel in verband met het treinstation in Stuttgart. En voor mij was de term in eerste instantie positief, omdat voor één keer normale burgers ergens tegen demonstreerden. Voor mij was "boze burger" een belediging vergelijkbaar met "langharige nietsnut" voor ecodemonstranten.

Je kunt denken wat je wilt over Stuttgart 21, maar in 2008 werden de totale kosten geschat op 2,8 miljard en in 2019 waarschuwde het Federale Auditbureau dat 8,2 miljard waarschijnlijk niet genoeg zou zijn.

Maar laten we bij de boze burgers blijven. Mijn positieve beeld van dit woord verdween na verloop van tijd omdat er steeds meer demonstraties waren waar woede en agressie gewoonweg overkwamen. En op de een of andere manier ging ook de basis voor dialoog verloren, bijvoorbeeld met Pegida of de huidige coronavirusdemonstraties.

Toen ik jong was in de jaren 80, was het de tijd van de vredesdemo's en ik had altijd het gevoel dat deze demo's behoorlijk eenzijdig waren, maar je kon altijd met deze mensen praten. Er was discussie, zelfs als je dacht dat de mening van de ander verkeerd was. In die tijd werd de pers ook geaccepteerd als een noodzakelijk onderdeel van dit dialoogproces.

Tegenwoordig wordt er in veel gevallen niet meer gepraat, wil men niet meer nadenken en is er vaak alleen nog maar boosheid. Zo komt het op mij over.

En het is vaak hetzelfde op sociale netwerken en de rest van het internet. Woede en opwinding brengt clicks met zich mee. Het werkt op mijn zenuwen. Als ik ergens koppen zie met meer dan één uitroepteken, lees ik het artikel uit principe niet.

Maar mensen lijken tegenwoordig meer van streek dan vroeger. Misschien geeft het je het gevoel dat je leeft, een soort psychologische score of zo, ik weet het niet.

Maar genoeg inleiding, laten we naar de Bijbel kijken. Ik heb grofweg de hele Bijbel gescand op teksten over het onderwerp "boosheid" en ze een beetje geordend.

Gods toorn

De Bijbel spreekt het vaakst over Gods toorn, maar daar gaat het vandaag niet om, alleen een hint dat het lang duurt voordat God boos wordt: (Nehemia 9:17b; NL)

U bent een God die vergeeft, genadig en barmhartig, traag tot toorn en overvloedig in standvastige liefde.

Misschien moeten we dit in gedachten houden als we nadenken over menselijke boosheid.

Menselijke woede

Woede kan ook een positief effect hebben.

Woede als drijfveer

Er staat een interessant verhaal uit de begintijd van koning Saul in 1 Samuël 11, dat als volgt begint (vers 1-3):

1 Koning Nahash van Ammon voerde zijn leger aan tegen Jabesh in de streek Gilead. Het volk van Jabesh zei tegen hem: "Sluit een verbond met ons en wij zullen uw dienaren zijn." 2 "Goed," zei Nahash de Ammoniet, "ik sluit een verbond met jullie, maar op één voorwaarde. Ik zal van ieder van jullie het rechteroog uitsteken als een schande voor heel Israël!" 3 "Geef ons zeven dagen om boodschappers naar alle gebieden van Israël te sturen," antwoordden de oudsten van Jabesj. "Als niemand ons te hulp komt, zullen wij uw voorwaarde aanvaarden."

De stemming in Jabesh was nu zeker niet zo goed (vs. 4-7)

4 Toen de boodschappers in Gibea, Sauls woonplaats, kwamen en de mensen daar vertelden over hun moeilijke situatie, barstte iedereen in tranen uit. 5 Saul was net thuisgekomen van het veld met zijn vee en vroeg: "Wat is er aan de hand? Waarom huilt iedereen?" Ze vertelden hem wat de boodschappers uit Jabesj hem hadden verteld. 6 Toen Saul deze woorden hoorde, kwam de Geest van God over hem en werd hij heel boos. 7 Hij nam twee ossen, sneed ze in stukken en beval de boodschappers om ze door heel Israël te dragen met de volgende boodschap: "Dit is wat er zal gebeuren met de ossen van iedereen die weigert om Saul en Samuël te volgen in de strijd!" Toen viel de schrik van de Heer over het volk en alle mannen stroomden tegelijk toe.

We kunnen zeker twisten over de details van wat er gebeurde, maar de Geest van God kwam over hem, hij werd erg boos en hij handelde. De tekst gaat verder met te zeggen dat de Ammonieten worden verslagen omdat Saul doelbewust en weloverwogen handelt met zijn woede.

Er is een interessant citaat van paus Gregorius de Grote uit de 6e eeuw (ik heb het van de cabaretier Georg Schramm):

De rede kan het kwaad met grotere kracht bestrijden wanneer de woede haar ten dienste
staat.

Het gaat niet om blinde woede, "want woede is de ongeremde zus van woede." Ook een citaat, maar ik weet niet van wie.

Een ander voorbeeld van productieve woede is Elihu (Job 32:2), een jongeman wiens woede hem ertoe brengt Job objectief tegen te spreken en te redetwisten. En hij zegt goede dingen en, in tegenstelling tot de andere drie vrienden van Job, worden zijn toespraken vervolgens niet door God veroordeeld.

De woede van Jezus

We vinden ook woede in Jezus Christus. De meeste mensen denken misschien aan de reiniging van de tempel, maar daar is geen sprake van woede, alleen ijver, maar geen woede.

Ik heb twee plaatsen gevonden waar Jezus boos was en ... was. Hij was boos en ontdaan over de hardvochtigheid van de priesters die niet wilden dat hij op de sabbat in de tempel genas (Marcus 3:5).

En hij was vol woede en ook vol pijn voor het graf van Lazarus, omdat de mensen hem niet geloofden dat Lazarus weer tot leven zou komen. Hij had het aangekondigd en zij geloofden hem niet.

En in beide gevallen handelde hij ernaar en genas of wekte Lazarus zelfs op uit de dood.


Maar helaas is menselijke woede vaak niet zo productief en heeft het vaak negatieve gevolgen.

Domme woede

Boosheid die voortkomt uit gekrenkte trots zou ik bijvoorbeeld onder domme boosheid scharen.

Gekwetste trots

Twee voorbeelden uit de Bijbel.

Er was eens een machtige legeraanvoerder genaamd Naaman uit het koninkrijk Aram die lepra had (iets dat leek op melaatsheid). En hem werd verteld dat hij hulp kon vinden in Israël en via omwegen kwam hij terecht bij de profeet Elisa (2 Koningen 5:9-12; NL):

9 Dus ging Naaman met zijn paarden en wagens naar het huis van Elisa en wachtte voor de deur. 10 Elisa zond via een knecht een woord tot hem: "Ga en was je zeven keer in de Jordaan. Dan wordt je huid weer gezond en zul je genezen zijn." 11 Naaman vertrok boos. "Ik was ervan uitgegaan dat hij persoonlijk naar mij toe zou komen!" zei hij. "Ik had verwacht dat hij zijn hand zou uitstrekken over de melaatse huid, de naam van de Heer zijn God zou aanroepen en mij zou genezen! 12 Zijn de Abana en de Parpar in Damascus niet beter dan alle rivieren van Israël? Waarom kan ik me daar niet in wassen en genezen?" En hij draaide zich om en ging boos weg.

Weet hij niet wie ik ben? Ik ben belangrijk en ik wil niet zo behandeld worden.

13 Maar zijn metgezellen spraken hem goed toe. "Meneer," zeiden ze tegen hem, "als de profeet je gevraagd had iets groots te doen, zou je het dan niet gedaan hebben? Hoeveel te meer zou je hem moeten gehoorzamen als hij je alleen maar vraagt om 'Jezelf te baden zodat je beter wordt'?"

Hij laat zich overhalen, overwint zijn woede, baadt zich in de Jordaan en wordt genezen. Zijn woede had zijn genezing bijna verhinderd. Maar hier was er een gelukkig einde.

Een ander voorbeeld zonder happy end vinden we in 1 Koningen 21, dat gaat over koning Achab (1 Koningen 21:1-4; NL)

Vlakbij het paleis van koning Achab van Samaria in Jizreël was een wijngaard die toebehoorde aan een man genaamd Naboth. 2 Toen zei Achab tegen Naboth: "Jouw wijngaard ligt zo dicht bij mijn paleis; laat hem aan mij over zodat ik er een moestuin van kan maken. Ik zal je in ruil daarvoor een betere wijngaard geven, of als je wilt, zal ik je ervoor betalen." 3 Maar Naboth antwoordde: "De Heer verbiedt dat ik u de erfenis geef die ik van mijn voorouders heb geërfd." 4 Woedend en boos dat Naboth van Jizreël had gezegd: "Ik zal u de erfenis van mijn voorouders niet geven," ging Achab naar zijn paleis. Hij ging in bed liggen, wendde zijn gezicht naar de muur en weigerde te eten.

Hij vertelt het aan zijn vrouw Jezebel en zij laat Naboth vermoorden zodat Achab deze wijngaard kan hebben.

Woede uit gekrenkte trots kan tot hele slechte daden leiden, dus daar moeten we voor oppassen.

Bitterheid

Een verwante negatieve emotie is bitterheid. Het is niet hetzelfde als gekrenkte trots, maar het lijkt er wel op.

In Psalm 73 gaat de psalmist in op de vraag waarom het de goddelozen zo goed gaat (Psalm 73, 12.13; NL):

12 Kijk naar deze goddeloze mensen - terwijl hun rijkdom groeit, leiden ze een comfortabel en zorgeloos leven. 13 Was het allemaal tevergeefs dat ik mijn hart rein hield en geen kwaad deed?

Waarom hebben zij het zo goed en ik zoveel problemen? Dat is niet eerlijk.

Maar als hij zijn perspectief verandert, raakt hij uit zijn doen (Psalm 73:21-25; NL):

21 Toen besefte ik hoe verbitterd ik was en wat een woede in mij opsteeg toen ik dit alles zag. 22 Hoe dwaas en onwetend ben ik geweest - ik moet voor jou als een onredelijk dier hebben geleken. 23 Maar ik behoor U nog steeds toe; U houdt mijn rechterhand vast. 24 U zult mij volgens uw raad leiden en mij ten slotte in eer ontvangen. 25 Wie heb ik in de hemel behalve u? U bent belangrijker voor mij dan al het andere op aarde.

Ik geloof dat je, net als de psalmist, zelf tot zo'n persoonlijk besef moet komen, tot deze verandering van perspectief, tot deze nieuwe kijk op God.


Toen ik hier op dit punt van voorbereiding was, vroeg ik me af welke rol bitterheid speelt in de vele demonstraties. Bitterheid over machteloosheid tegenover de machtigen, "We zullen ze nu eens wat laten zien!".

Natuurlijk is er de neiging om objectieve redenen aan te nemen voor demonstraties waarvan je denkt dat ze kloppen wat betreft het onderwerp en motieven zoals haat, bitterheid, enz. voor anderen. Ik weet het niet, je kunt alleen maar naar de hoofden van mensen kijken.

Ongecontroleerde woede

Maar je krijgt wel de indruk, in ieder geval uit de media, dat de woede op straat is toegenomen en steeds onbeheerster wordt.

Soms doen mensen dingen in woede waar ze later spijt van kunnen krijgen.

Een voorbeeld uit 1 Samuël 20: Jonathan maakt ruzie met zijn vader Saul over David en dit gebeurt op het hoogtepunt van de ruzie (1 Samuël 20: 32-33; NL):

32 "Maar wat heeft hij gedaan?", wilde Jonathan van zijn vader weten. "Waarom moet hij gedood worden?" 33 Toen slingerde Saul zijn speer naar Jonathan om hem te doorboren. Nu besefte Jonathan dat zijn vader vastbesloten was om David te doden.

Ik denk dat Saul er spijt van zou hebben gehad als hij zijn zoon had geraakt.

Er staat ook wat wijsheid hierover in Spreuken:

Spreuken 12:16; NL

Een dwaas is opvliegend, maar een wijs man blijft kalm als hij beledigd wordt.

Spreuken 14:29; NL

Wie zijn woede in bedwang houdt, heeft veel verstand, maar wie opvliegend is, begaat grote dwaasheid.

Spreuken 29:11; NL

Een dwaas laat zijn woede de vrije loop, maar een wijs man beteugelt haar.
Ik denk niet dat er veel commentaar nodig is.

Zelfingenomen woede

Soms is onze woede ook een beetje zelfingenomen. Om eerlijk te zijn hebben we meestal meer geduld met onszelf dan met anderen.

Er staat een goed voorbeeld hiervan in 2 Samuël 12: David had eerder iets gehad met een vrouw genaamd Bathseba, maar deze vrouw was getrouwd met een van zijn soldaten genaamd Uria en toen ze zwanger werd van David, liet hij Uria vermoorden en trouwde hij snel met Bathseba zodat deze affaire niet aan het licht zou komen.

De profeet Nathan vertelt dit verhaal als een gelijkenis en David beseft dit niet en wordt erg boos op deze man van de gelijkenis (2 Samuël 12:5; NL):

"Zoals de Heer leeft," zwoer hij, "wie zoiets doet, verdient het te sterven!

Jij bent de man, moest Nathan hem toen zeggen. Ik denk niet dat het zo zeldzaam is dat we onze eigen toorn verdienen.

Meer compassie voor de zwakheden van anderen kan ons al helpen om onszelf minder te beschuldigen.

Omgaan met boosheid

Dus hoe ga je om met boosheid? Je moet het gevoel serieus nemen, want Spreuken 30:33; NL:

Zoals het karnen van room boter oplevert en een klap op de neus een bloedneus veroorzaakt, zo eindigt boosheid in twist.

Helaas is dit vaak het geval.

Toch vinden we in de Bijbel een aantal wijsheden die ons helpen om beter met boosheid om te gaan.

Prediker 7, 9; NL

Wees niet opvliegend in je boosheid, want boosheid is een vriend van dwazen.

We hebben het hier al eerder over gehad; je moet jezelf onder controle houden, anders zeg of doe je domme dingen.

Spreuken 19, 11; NL

Mensen met begrip beteugelen hun woede; ze verdienen respect als ze onrecht door de vingers zien.

Het helpt als je niet alleen op je rechten staat, maar ook fouten kunt vergeven.

En Spreuken 15, 1; NL

Een vriendelijk antwoord verzacht de woede, maar woorden die beledigen wakkeren de woede aan.
En dit alles kan worden samengevat in de volgende bekende Bijbelpassage (Efeziërs 4:26, 27; NL):

"Zondig niet als je boos bent" en laat de zon niet ondergaan op je boosheid.

Geef de duivel niet de kans om door boosheid macht over je te krijgen!

En een paar verzen verder (Efeziërs 4:31, 32; NL):

31 Ontdoe je van bitterheid en boosheid, wrok, harde woorden en laster, en elke vorm van kwaadaardigheid. 32 Wees in plaats daarvan vriendelijk en barmhartig voor elkaar, en vergeef elkaar, zoals God door Christus u vergeven heeft.

Want, en dat mogen we nooit vergeten als we aan boosheid denken (Jakobus 1:20, NL):

menselijke boosheid kan nooit iets voortbrengen dat rechtvaardig is in Gods ogen.

Ik wil het onderwerp "Omgaan met boosheid" afsluiten met een van mijn favoriete passages (Romeinen 12:18-21; NL):

18 Doe uw deel om zoveel mogelijk in vrede met anderen te leven. 19 Beste vrienden, wreek u nooit, maar laat de wraak over aan de toorn van God. Want er staat geschreven: "Ik alleen zal wraak nemen, ik alleen zal de goddeloze vergelden", zegt de Heer. 20 Handel in plaats daarvan zoals de Schrift zegt: "Als je vijand honger heeft, geef hem dan te eten. Als hij dorst heeft, geef hem dan te drinken, dan zal hij zich schamen voor wat hij je heeft aangedaan." 21 Laat je niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede.

Samenvatting

Laat me samenvatten.